خطبهء 222
[ 1 ] مردمانى كه بازرگانى و خريد و فروخت آنان را از ياد خدا باز نمىدارد ( نور : 37 ) .
[ 2 ] توختن : حاصل كردن ، فراهم آوردن .
[ 3 ] أيّام اللَّه به نعمت و نقمت ، هر دو تفسير شده رجوع شود . به ( التبيان ذيل آيه 5 سورهء ابراهيم ) .
[ 4 ] مقام محاسبهء نفس .
[ 5 ] مقام توبه .
[ 6 ] مقام عفو پروردگار .
[ 7 ] تاريك .
خطبهء 223
[ 1 ] اى انسان چه چيز تو را به پروردگارت مغرور كرده است ( انفطار : 6 ) .
[ 2 ] ناپژمان : مأنوس .
[ 3 ] مضمون آيهء 97 سورهء اعراف : * ( أَ فَأَمِنَ أَهْلُ الْقُرى أَنْ يَأْتِيَهُمْ بَأْسُنا بَياتاً وَهُمْ نائِمُونَ ) * .
[ 4 ] حادثههاى جهان كه بر همه آشكار است ، و بايد از آن پند بگيرند . ليكن آدمى از بى خبرى آن را نديده مىگيرد .
خطبهء 226
[ 1 ] ديرباز : دراز مدت ، كانت لاتتال لعظمها « ابن ميثم » .
[ 2 ] انباشته : پر ميان پر . « نمارق » جمع « نمرقه » به معنى بالش است ، « و نمارق مصفوفة » بالشهاى كنار هم نهاده ( غاشيه : 15 ) .
[ 3 ] يونس : 30 .
خطبهء 228
[ 1 ] اختلاف است كه مقصود امام ( ع ) كيست ؟ عمر ، ابو بكر ، يا يكى از صحابهء رسول خدا ( ص ) كه پيش از فتنه در گذشته است .
[ 2 ] در بعض نسخهها به جاى « بلاء » ، « بلاد » آمده .
[ 3 ] به صلاح آوردن : بهبود بخشيدن .
نهج البلاغة ( فارسي ) — صفحة 509
مساهمون: خطب الإمام علي ( ع )
ص٥٠٩