ساختن ارزشهاى الهى در دل گروهى از افراد برگزيدهء آنان ، شيوهاى بى نظير داشت . بدين ترتيب كه بردهاى را مىخريد و با بهترين شيوه با او بر خورد مىكرد و پس از مدّتى وى را آزاد مىكرد و براى آنان امكانات يك زندگى خوب را فراهم مىنمود بنابر اين هر يك از اين بردگان آزاد شده ، به صورت يك رسانه تبليغاتى براى امام سجّاد در ميان افراد قوم خود در مىآمدند .
بياييد پيش از آنكه بدانيم امام سجّاد عليه السلام چگونه بردگان خود را آزاد مىكرد به شيوهء رفتارى آنحضرت با ايشان نگاهى بيفكنيم . در واقع اين اخلاق حسنه ، براى بردگان در كنار هدايت مستقيم آنامام خود مكتبى عملى محسوب مىشد .
يكى از راويان به نام عبد الرزاق مىگويد : كنيز على بن الحسين عليهما السلام براى ايشان آب آورد تا آماده نماز شود . ناگهان آفتابه از دست كنيز افتاد و به صورت امام سجّاد اصابت كرد و صورت آنحضرت را مجروح نمود . امام سرش را بلند كرد و به كنيز نگريست . كنيز گفت :
خداوند مىفرمايد : وَالْكَاظِمِينَ الْغَيْظَ امام فرمود : خشم را فرو خوردم . كنيز گفت :
وَالْعَافِينَ عَنِ النَّاسِ امام به او فرمود : خداوند تو را ببخشايد . كنيز گفت : وَاللَّهُ يُحِبُّ الْمُحْسِنِينَ امام فرمود : برو كه در راه خداوند عزّوجل آزادى ! « 1 »
آنحضرت با بردگانى كه در نظر گروهى از مردم آن روزگار ، سرشتى جز سرشت انسان داشتند ، اين گونه برخورد مىكرد ، چگونه مىتوان قبول كرد كه اين اخلاق و الا در آنان مؤثر واقع نشود ؟ ! روايت زير نيز صحنه والايى از گذشت وجوانمردى و ايثار آنحضرت را به نمايش مىگذارد :
عدّهاى ميهمان نزد آنحضرت نشسته بودند . امام از خدمتكارش خواست كه زودتر گوشتى را كه در تنور بود برايش بياورد . خدمتكار به سرعت آن را به طرف
هامش
( 1 ) - عوالم العلوم ، ج 18 ، ص 198 .