بيشتر اهالى تبريز به صنعت و تجارت مشغول بودند . « 1 » صنعتكاران مختلف در بازارهاى مخصوص به خود مغازه داشتند « 2 » ، مثلا قالايچيلار بازارى ( بازار صفاران ) ، پاپاق تيكنلر بازارى ( بازار كلاهدوزان ) ، يهر قاييرانلار بازارى ( بازار سراجان ) ، بيچاقچيلار بازارى ( بازار چاقوسازان ) ، قيلينج قاييرانلار بازارى ( بازار سيافان ) ، طبل دوزه لدنلر بازارى ( بازار استوان ) ، نعلبندلار بازارى ( بازار نعلبندان ) ، دميرچيلر بازارى ( بازار آهنگران ) . بيشتر اوقات صنعتگران در كوچه و محلههايى مخصوص مىزيستند ، مانند داش يونانلار كوچهسى ( كوچهء حجاران ) ، داباغلار محلهسى ( محلهء دباغان ) ، چوست تيكنلر محلهسى ( محلهء چوستدوزان ) . برخى باغها در اطراف تبريز با نام صنعتگران ارتباط داشت ، مانند صنعتكارلار باغى ( باغ صناع ) ، چكمه تيكنلر باغى ( باغ موزهدوزان ) ، درزى چيلر باغى ( باغ سوزنكنان ) . « 3 » بدينترتيب صنعتگران بنا به حرفهشان در بازارهاى خاصى كار مىكردند و در محلههاى خاصى مىزيستند و باغهايشان در كنار هم بود .
بيشتر صنعتكاران هم محصول مىساختند و هم مىفروختند . از اينرو ، برخى مؤلفان مانند اروج بيگ بيات ، شغل بيشتر مردم تبريز را تجارت ذكر كرده است . دربارهء شمار صنعتكاران تبريز ، اطلاعات دقيقى در دسترس نيست ، بنا به احتساب حيدروف در سدهء هفدهم ميلادى تعداد صنعتكاران به سى هزار نفر مىرسيد . به نظر مىرسد نمىتوان اين رقم را بر همهء سدهء هفدهم ميلادى تعميم داد ، احتمالا در اواسط سدهء هفدهم ميلادى همزمان با رشد اقتصادى شهر ، انواع صنايع در تبريز بدينترتيب بود :
بافندگان قالى ، قاليچه و زيرانداز ؛ بافندگان پارچهء پشمى و ابريشمى ؛ بافندگان پود طلا بر پارچههاى زرين ؛ زردوزان ؛ زركشان ؛ شعربافان ( ريسندگان نخ ابريشمى ) ؛ ريسمانبافان ( بافندگان طناب براى كشتىهاى بازرگانى ) ؛ مكوبان ( كسانى كه طلاهاى زركشان را با چكش كوچك محكم مىكنند ) ؛ يوماقچيان ( كسانى كه نخ را به شكل يوماق درمىآورند ) ؛ چيتسازان ( كسانى كه چيت را با گلهاى مختلف تزيين مىكنند ) ؛ زركوبان ( كسانى كه با آب طلا تزيين مىكنند ) ؛ سلبافان ( بافندگان زنبيل ) ؛ تركهسازان ؛ آهنگران ؛ دباغان ؛ فلزريزان ( كسانى كه توپ ، زنگ بزرگ ، شمعدان و ديگ براى حمام مىسازند ) ؛ تفنگسازان ؛ سازندگان چاقو تراش ؛ شمشيرسازان ؛ زرگران ؛ مسگران ؛ كفاشان ؛ چاروقدوزان ؛ پينهدوزان ؛ سراجان ؛ رنگرزان ؛
هامش
( 1 ) . تاريخ عالم آراى عباسى ، ص 303 .
( 2 ) . تاورنيه ، ص 67 .
( 3 ) . روضات الجنان ، ج 1 ، ص 375 ، 465 ، 485 ، ج 2 ، ص 184 ، 478 ؛ وقفنامهء ظهيريه ، ( نك : عبد العلى كارنگ ، آثار باستانى آذربايجان ، ج 1 ، ص 375 ) ؛ اولياء چلبى ، سياحتنامه سى ، ج 2 ، ص 251 ؛ جمللى كاررى ، ص 33 ، 35 .