نسبت به نعمتهاى پروردگارش ناسپاسى و تفريط كرده است ، بعضى گفتهاند :
خداوند به عنوان تهديد فرموده كه بر ناسپاسى انسان گواه است .
وَ إِنَّهُ لِحُبِّ الْخَيْرِ لَشَدِيدٌ
؛ انسان به خاطر محبّتى كه به مال دارد بخيل و ممسك است . خداوند فرموده است :
إِنْ تَرَكَ خَيْراً
؛ « اگر چيز خوبى از خود بجاى گذارد . » ( بقره / 180 ) . گويند فلان شديد و متشدّد ، يعنى بخيل است ، طرفه گفته است :
أرى الموت يعتام الكرام و يصطفى * عقيلة مال الفاحش المتشدّد « 1 »
يا مقصود اين است كه انسان نسبت به محبّت كارهاى خير گشاده رو نيست بلكه بخيل و گرفته است .
أَ فَلا يَعْلَمُ إِذا بُعْثِرَ ما فِي الْقُبُورِ
؛ بعثر يعنى برانگيخته شود آنچه در گورهاست .
وَ حُصِّلَ ما فِي الصُّدُورِ
؛ يعنى خلاصه و مجموع آنچه در سينههاست آشكار شود ، و به قول بعضى خير و شرّى كه در سينه دارد از يكديگر جدا شود .
إِنَّ رَبَّهُمْ بِهِمْ يَوْمَئِذٍ لَخَبِيرٌ
؛ خداوند در روز قيامت نسبت به آنها علم دارد يعنى آنها را به اندازهء اعمالشان جزا مىدهد چون پاداش اعمال نشان خبير بودن و آگاهى خداوند از اعمال آنهاست .
هامش
( 1 ) - شعر از طرفة بن عبد است كه در معلّقهاش آمده است : مىبينم مرگ را كه گرامىترين چيزها را برگزيده و مىگيرد و عزيزترين مال بخيل را كه سخت ممسك است بر مىگزيند و نگاه مىدارد [ يا آن را نيز مىگيرد ] . كشّاف ، ج 4 ، ص 788 ، پانوشت 3 - م .