مىشود . ( 19 )
بر آنها آتشى است فرو بسته ( كه راه فرارى از آن نيست ) . ( 20 )
تفسير :
لا أُقْسِمُ بِهذَا الْبَلَدِ
؛ خداوند سبحان به شهر حرام كه مكه است سوگند ياد كرده است .
وَ والِدٍ وَ ما وَلَدَ
؛ در معناى اين آيه چند قول است :
1 - خداوند به آدم و انبيا و اوصيا و پيروان آنها كه از ذريّهء آدمند سوگند خورده است .
2 - به قولى ، منظور از « والد و ولد » ابراهيم و فرزندان اويند .
3 - به قولى ، منظور رسول خدا صلّى اللَّه عليه و آله و فرزندانش هستند ، خداوند به شهرى كه مسقط الرّأس پيامبر اسلام صلّى اللَّه عليه و آله و حرم پدرش ابراهيم عليه السّلام و محل نشو و نماى پدرش اسماعيل و فرزندانش بوده ، سوگند ياد كرده است .
4 - به قولى ، منظور هر پدر و فرزندى است .
لَقَدْ خَلَقْنَا الْإِنْسانَ فِي كَبَدٍ
؛ اين آيه جواب قسم است ، آدمى را در تعب و سختى آفريديم و او در مشقّتها و سختيها فرو رفته است .
وَ أَنْتَ حِلٌّ بِهذَا الْبَلَدِ
؛ اين آيه جملهء معترضهاى است كه ميان قسم و جواب قسم آمده است ، يعنى يكى از سختيها اين است كه هتك حرمت شخص بسيار محترمى چون تو در اين شهر حلال شمرده شده چنان كه شكار در غير حرم حلال شمرده مىشود و آنها بيرون راندن و كشتن تو را حلال دانستهاند .
بعضى گفتهاند : خداوند در اين آيه فتح مكّه را به پيامبر صلّى اللَّه عليه و آله وعده داده است .
يعنى تو در آينده وارد اين شهر خواهى شد و هر كار بخواهى از كشتن و اسارت ( كفّار ) انجام مىدهى ، خداوند آن را براى تو مىگشايد و تو را وارد آن مىكند .
« كبد » در اصل از كبد الرّجل كبدا فهو كبد ، است هر گاه كبد شخص به درد آيد