وَ مَنْ أَوْفى بِما عاهَدَ عَلَيْهُ اللَّهَ
؛ « وفيت بالعهد » و « اوفيت بالعهد » به هر دو صورت به كار مىرود .
فَسَيُؤْتِيهِ
؛ به دو صورت قرائت شده هم با ( نون ) و هم با ( ياء ) « فسيؤتيه » .
سَيَقُولُ لَكَ الْمُخَلَّفُونَ مِنَ الْأَعْرابِ
؛ عربهاى متخلّف همان باديه نشينانى بودند كه از همراهى پيامبر صلّى اللَّه عليه و آله در سال حديبيه تخلّف ورزيدند چون حضرت تصميم داشت كه به قصد حجّ عمره به مكّه برود و اين جريان در ماه ذى القعدهء سال ششم هجرى اتفاق افتاد ، عربها و چادرنشينهاى اطراف مدينه از بيم آن كه مبادا قريش به جنگ پيامبر بيايند يا مانع او از رفتن به مكّه شوند همراه حضرت به راه افتادند . پيامبر صلّى اللَّه عليه و آله در ميقات به قصد عمره احرام بست و قربانى خود را به همراه برد تا مردم بدانند كه پيامبر قصد جنگ ندارد پس بسيارى از عربها كه ديدند پيامبر محرم شده در ادامه دادن سفر اهمال كردند و گفتند ما به سوى مردمانى مىرويم كه آمدهاند و ياران پيامبر را كشتهاند ، از اين رو از رفتن با پيامبر به بهانهء داشتن كارى تخلّف ورزيدند و پنداشتند كه پيامبر هلاك مىشود و به مدينه بر نمىگردد .
يَقُولُونَ بِأَلْسِنَتِهِمْ ما لَيْسَ فِي قُلُوبِهِمْ
؛ خداوند عذر خواهى آنان را تكذيب مىكند و از اسرار و دلهايشان خبر مىدهد كه اينان باك ندارند كه پيامبر بر ايشان طلب آمرزش بكند يا نكند .
قُلْ فَمَنْ يَمْلِكُ لَكُمْ مِنَ اللَّهِ شَيْئاً
؛ يعنى اگر خداوند اراده كند كه به شما زيانى مانند كشتن و مرگ برساند يا قصد كند به شما نفعى چون پيروزى و دستيابى به غنيمت برساند چه كسى مىتواند مانع قضا و مشيّت او شود .
ضَرًّا
؛ به ضمّ ( ضاد ) و فتح آن قرائت شده است مانند فقر كه به ضمن ( فاء ) و فتح آن قرائت شده ، و گفته شده كه ضرّ ضدّ نفع است و به معناى بد حالى نيز آمده است .
وَ أَهْلُونا
؛ اهلون جمع اهل است ولى اهالى اسم جمع است مانند ليالى ، « بور » جمع بائر است مانند « عوذ » كه جمع عائذ است و بعضى گفتهاند « بور » مصدر بار