وَ ما صاحِبُكُمْ بِمَجْنُونٍ
؛ اين آيه عطف بر جواب قسم
( إِنَّهُ لَقَوْلُ رَسُولٍ كَرِيمٍ )
است پيامبر صلّى اللَّه عليه و آله جبرئيل عليه السّلام را به همان صورتى ديد كه خدا او را آفريده است .
بِالْأُفُقِ الْمُبِينِ
؛ در محل بلند طلوع خورشيد كه افق اعلى از سمت مشرق است .
وَ ما هُوَ عَلَى الْغَيْبِ بِضَنِينٍ
؛ محمد صلّى اللَّه عليه و آله در خبرهايى كه از غيب و وحى مىدهد متّهم نيست ، چرا كه احوال آن حضرت گوياى راستگويى و امانت اوست .
ظنين از ظنّه به معناى تهمت است و با ( ضاد ) از « ضنن » به معناى بخل نيز قرائت شده است يعنى اگر كسى درخواست تعليم وحى كند بخل نمىورزد به گونهاى كه به او تعليم ندهد يا قسمتى از وحى را كنار بگذارد و ابلاغ نكند .
تفاوت ميان ( ضاد ) و ( ظاء ) در اين است كه مخرج ( ضاد ) از اصل كنار زبان و دندانهايى است كه در سمت راست يا چپ زبان واقع است و يكى از حروف شجرى و نظير ( جيم و شين ) است « 1 » .
و مخرج ( ظاء ) از كنار زبان و ريشهء دندانهاى ثناياى بالاست و يكى از حروف ذولقيّه « 2 » نظير ( ذال و ثاء ) است .
وَ ما هُوَ بِقَوْلِ شَيْطانٍ رَجِيمٍ
؛ قرآن گفتهء شيطان رانده به شهابها نيست چنان كه كفّار معتقد بودند كه شيطان [ سخنان را ] به پيامبر القا مىكند همانطور كه به دوستان كاهن خود القا مىكرد .
فَأَيْنَ تَذْهَبُونَ
؛ طلب گمراهى براى آنهاست چنان كه به ترك كننده جاده كه از راه كنارهگيرى مىكند مىگويند : به كجا مىروى و حال كفّار بر حال آن كس كه از جادّه كنارهگيرى كرده تشبيه شده است به اين جهت كه حق را ترك كرده و از حق به باطل عدول كردهاند .
هامش
( 1 ) - حروف شجرى ، حروفى است كه در تلفّظ آنها وسط زبان و حنك بالا نقش دارد ، شجرهء طيّبه ، تجويد قرآن ، قرآن كريم ، انتشار علميه اسلاميه ، اوائل قرآن - م .
( 2 ) - حروف ذولقيّة ، حروفى است كه تيزى سر زبان در تلفّظ آنها نقش دارد . همان مأخذ . - م .