ما آنها را آفريديم و پيوندهاى وجودشان را محكم كرديم ، و هر زمان بخواهيم جاى آنان را به گروه ديگرى مىدهيم . ( 28 )
اين يك تذكّر و يادآورى است و هر كس بخواهد ( با استفادهء از آن ) راهى به سوى پروردگارش انتخاب مىكند . ( 29 )
و شما چيزى را نمىخواهيد مگر اين كه خدا بخواهد ، خداوند عالم و حكيم است . ( 30 )
هر كس را بخواهد ( و شايسته ببيند ) در رحمت خود وارد مىكند ، و براى ظالمان عذاب دردناكى فراهم ساخته است . ( 31 )
تفسير :
إِنَّا نَحْنُ نَزَّلْنا عَلَيْكَ الْقُرْآنَ تَنْزِيلًا
؛ خداوند سبحان ضميرى را كه اسم « إنّ » است به منظور تأكيد تكرار كرده و گويى فرموده است : قرآن را جز من كسى بر تو نازل نكرده بگونهاى كه جدا كننده باشد و آيهاى را پس از آيهاى تفصيل دهد .
فَاصْبِرْ لِحُكْمِ رَبِّكَ
؛ پس در برابر حكم پروردگارت كه از روى حكمت و حق صادر شده صبور باش و آزار دشمنان را تحمّل كن تا فرمان جنگ به تو برسد .
وَ لا تُطِعْ مِنْهُمْ آثِماً أَوْ كَفُوراً
؛ و به سبب كم صبريت بر آزار آنها از هيچ كدامشان اطاعت مكن . بعضى گفتهاند : منظور از شخص گنهكار عتبة بن ربيعه و منظور از فرد ناسپاس وليد بن مغيره است آن دو گفتند : از امر رسالت صرفنظر كن ما تو را با مال و عيال دادن خشنود و راضى مىكنيم ، و اگر مىفرمود : و لا تطع آثما و كفورا جايز بود كه از يكى از آنها اطاعت كند پس چون حرف ( او ) را آورد به اين معناست كه از هيچ كدام اطاعت مكن و روشن است كه نهى از اطاعت يكى از آنها نهى از اطاعت هر دوى آنهاست .
وَ اذْكُرِ اسْمَ رَبِّكَ بُكْرَةً وَ أَصِيلًا
؛ يعنى در صبح و شب پروردگارت را ياد كن .
وَ مِنَ اللَّيْلِ فَاسْجُدْ لَهُ
؛ و در پاسى از شب براى خدا نماز بگزار ، بعضى گفتهاند :
نماز مغرب و عشاى آخر را بگزار .
وَ سَبِّحْهُ لَيْلًا طَوِيلًا
؛ در برخى از شبهاى دراز يك سوم يا نيمى از شب يا يك