وَ جَعَلْنا فِي ذُرِّيَّتِهِمَا النُّبُوَّةَ وَ الْكِتابَ
؛ منظور از قرار دادن كتاب در ذرّيهء نوح و ابراهيم وحى است ، از ابن عبّاس روايت است كه منظور از كتاب نوشتن خط با قلم است « 1 » .
فَمِنْهُمْ مُهْتَدٍ وَ كَثِيرٌ مِنْهُمْ فاسِقُونَ
؛ از ذرّيهء آنها يا از ذرّيهء مرسل آنها بعضى هدايت يافتهاند و بعضى فاسق و فاسقان بيشترند و ذكر ارسال و مرسلين بر اين قول دلالت دارد .
فِي قُلُوبِ الَّذِينَ اتَّبَعُوهُ رَأْفَةً
؛ كلمهء « رأفة » « رآفة » نيز قرائت شده است و معنايش اين است كه به آنها توفيق داديم كه در ميان خودشان مهربانى و رحمت متقابل داشته باشند .
وَ رَهْبانِيَّةً ابْتَدَعُوها
؛ رهبانيّت ترك دنيا و رفتن به كوهها و ديرها و جدا شدن از جمع مردم براى عبادت است و معنايش عملى است كه به رهبان منسوب است و رهبان به معناى خائف و ترسان از « رهب » است مانند خشيان كه از خشى ، نصب « رهبانيّة » به فعل مقدّرى است كه فعل ظاهر آن را تفسير مىكند و تقدير جمله ، ابتدعوا رهبانية ابتدعوها ، است يعنى آن رهبانيّت را از خودشان پديد آورده و بر خود واجب كردند .
ما كَتَبْناها عَلَيْهِمْ
؛ رهبانيّتى كه ما بر آنها واجب نكرديم .
إِلَّا ابْتِغاءَ رِضْوانِ اللَّهِ
؛ جمله استثناى منقطع است يعنى ليكن آنان رهبانيّت را به منظور خشنودى خدا اختراع كردند .
فَما رَعَوْها حَقَّ رِعايَتِها
؛ پس آن چنان كه لازم بود رعايت خشنودى خدا را نكردند همانطور كه بر نذر كننده لازم است به نذر خود عمل كند ، چرا كه با خدا پيمان بستهاند و پيمان شكنى روا نيست .
هامش
( 1 ) - عن ابن عباس : الخط بالقلم .