نگوييد چرا كه خدا همان دهر است « 1 » يعنى پديد آورنده هر پديده و حادثهاى خداست نه دهر و گفتار باطل آنان كه دليل نيست حجّت ناميده شده زيرا آنها همانطور كه به حجت استدلال مىكنند به سخن باطل خود نيز استدلال مىكنند و آن را دليل مىدانند ، از اين رو سخن آنان به عنوان ريشخند و زورگويى دليل ناميده شده يا براى اين كه گفتارشان نظير گفتار عرب است كه مىگويند : تحيّة بينهم ضرب و جيع ؛ يعنى درود در ميان آنان زدنى است دردآور و گويى گفته شده حجت و دليل آنها نيست جز مطلبى كه حجت نمىباشد و مقصود نفى كردن حجت است .
قُلِ اللَّهُ يُحْيِيكُمْ
؛ اين جمله بدين سبب جواب
« ائْتُوا بِآبائِنا »
واقع شده كه آنها زنده شدن ( پس از مرگ ) را انكار كردهاند ، از اين رو به چيزى ( زندگى و مرگ ) كه با آن همراهند ملزم و مجاب شدهاند يعنى خداست كه آنها را زنده مىكند سپس آنها را مىميراند و الزام به آنچه اقرار به آن لازم است ضميمهاش شده است كه انصاف دهيد و آن گرد آوردن آنها در قيامت است و هر كس بتواند آنها را در قيامت جمع كند مىتواند پدرانشان را نيز بياورد .
وَ يَوْمَ تَقُومُ السَّاعَةُ
؛ عامل نصب در اين جمله فعل « يخسر » است . و « يومئذ » بدل از
« يَوْمَ تَقُومُ السَّاعَةُ »
است .
[ سوره الجاثية ( 45 ) : آيات 28 تا 37 ]
وَ تَرى كُلَّ أُمَّةٍ جاثِيَةً كُلُّ أُمَّةٍ تُدْعى إِلى كِتابِهَا الْيَوْمَ تُجْزَوْنَ ما كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ ( 28 ) هذا كِتابُنا يَنْطِقُ عَلَيْكُمْ بِالْحَقِّ إِنَّا كُنَّا نَسْتَنْسِخُ ما كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ ( 29 ) فَأَمَّا الَّذِينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ فَيُدْخِلُهُمْ رَبُّهُمْ فِي رَحْمَتِهِ ذلِكَ هُوَ الْفَوْزُ الْمُبِينُ ( 30 ) وَ أَمَّا الَّذِينَ كَفَرُوا أَ فَلَمْ تَكُنْ آياتِي تُتْلى عَلَيْكُمْ فَاسْتَكْبَرْتُمْ وَ كُنْتُمْ قَوْماً مُجْرِمِينَ ( 31 ) وَ إِذا قِيلَ إِنَّ وَعْدَ اللَّهِ حَقٌّ وَ السَّاعَةُ لا رَيْبَ فِيها قُلْتُمْ ما نَدْرِي مَا السَّاعَةُ إِنْ نَظُنُّ إِلاَّ ظَنًّا وَ ما نَحْنُ بِمُسْتَيْقِنِينَ ( 32 )
وَ بَدا لَهُمْ سَيِّئاتُ ما عَمِلُوا وَ حاقَ بِهِمْ ما كانُوا بِهِ يَسْتَهْزِؤُنَ ( 33 ) وَ قِيلَ الْيَوْمَ نَنْساكُمْ كَما نَسِيتُمْ لِقاءَ يَوْمِكُمْ هذا وَ مَأْواكُمُ النَّارُ وَ ما لَكُمْ مِنْ ناصِرِينَ ( 34 ) ذلِكُمْ بِأَنَّكُمُ اتَّخَذْتُمْ آياتِ اللَّهِ هُزُواً وَ غَرَّتْكُمُ الْحَياةُ الدُّنْيا فَالْيَوْمَ لا يُخْرَجُونَ مِنْها وَ لا هُمْ يُسْتَعْتَبُونَ ( 35 ) فَلِلَّهِ الْحَمْدُ رَبِّ السَّماواتِ وَ رَبِّ الْأَرْضِ رَبِّ الْعالَمِينَ ( 36 ) وَ لَهُ الْكِبْرِياءُ فِي السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ وَ هُوَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ ( 37 )
هامش
( 1 ) -
لا تسبّوا الدّهر فانّ اللَّه هو الدّهر .