معناى امر و فرقان يكى است زيرا كسى كه به چيزى حكم كند و آن را بنويسد در حقيقت به آن امر كرده و واجب نموده است و يا ( امر ) حال براى يكى از دو ضمير در انزلناه باشد يعنى آن را فرو فرستاديم در حالى كه دستور به انجام كارى واجب است ، يا آن را فرو فرستاديم در حالى كه امر مىكنيم .
إِنَّا كُنَّا مُرْسِلِينَ
؛ مىتواند بدل از
« إِنَّا كُنَّا مُنْذِرِينَ »
باشد و
« رَحْمَةً مِنْ رَبِّكَ
مفعول » به اين معنى كه ما قرآن را نازل كرديم چرا كه فرستادن پيامبران با كتابهاى آسمانى از شؤون ماست چون به بندگان خود لطف داريم و مىتواند علت براى « يفرق » يا « امرا من عندنا » و « رحمة » مفعول باشد ، يعنى در اين شب هر كارى جدا مىشود يا اوامر از ناحيه ما صادر مىشود چرا كه روش ما اين است كه رحمت خود را گسيل داريم و از باب لطف هر كارى را كه مربوط به تقسيم ارزاق و ديگر كارهاست از هم جدا سازيم و همچنين اوامرى كه از ناحيه خداى عزّ و جل صادر مىشود زيرا غرض از مكلف ساختن بندگان اين است كه آنها را در معرض منافع قرار دهد و اصل آن انا كنا مرسلين رحمة منّا ، بوده و اسم ظاهر به جاى ضمير نهاده شده است تا اعلام دارد كه مقتضاى ربوبيت مهربانى به آفريدگان است انّه هو السميع العليم ، اين جمله و آيه بعد از آن ربوبيت خداوند را تثبيت كرده و كسى را شايسته ربوبيت مىداند كه چنين صفاتى داشته باشد .
رَبِّ السَّماواتِ . . .
رَبُّكُمْ وَ رَبُّ آبائِكُمُ
؛ در اين آيه « ربّ » مجرور قرائت شده بنا بر اين كه بدل « ربك » باشد .
إِنْ كُنْتُمْ مُوقِنِينَ
؛ اگر اقرار شما به اين كه آسمانها و زمين پروردگار و آفرينندهاى دارد ، از شناخت و يقين نشأت گرفته باشد ، آن گاه يقين داشتن آنها را ردّ مىكند و مى فرمايد :
« بَلْ هُمْ فِي شَكٍّ يَلْعَبُونَ »
به اين معنى كه اقرار آنها از علم و حقيقت سرچشمه نگرفته بلكه گفتارى آميخته به ريشخند و بازيچه است .