موسى در مقابل ادعايش بوده و « اذا » كه براى مفاجات و ناگهانى است جواب « لمّا » است زيرا فعل مفاجات با خود مفاجات در تقدير و عامل نصب محل فعل است گويى گفته است فلمّا جاءهم بآياتنا فاجاءوا وقت ضحكهم ؛ چون آيات ما بر آنها آمد ناگهان زمان خندهشان رسيد .
وَ ما نُرِيهِمْ مِنْ آيَةٍ إِلَّا هِيَ أَكْبَرُ مِنْ أُخْتِها وَ أَخَذْناهُمْ بِالْعَذابِ لَعَلَّهُمْ يَرْجِعُونَ
؛ ما هيچ آيهاى از آيات پياپى يعنى طوفان ، ملخ ، شپش ، غورباغهها ، خون و نابودى را به آنها نشان نمىداديم جز اين كه هر كدام از عذاب قبلى بزرگتر بود .
لَعَلَّهُمْ يَرْجِعُونَ
؛ قصدمان اين بوده كه از كفر به ايمان برگردند .
وَ قالُوا يا أَيُّهَا السَّاحِرُ ادْعُ لَنا رَبَّكَ بِما عَهِدَ عِنْدَكَ إِنَّنا لَمُهْتَدُونَ
؛
« بِما عَهِدَ عِنْدَكَ »
يعنى به پيمان نبوت كه خدا با تو بسته است و اين كه دعاى تو درباره رفع عذاب از آنهايى كه هدايت يابند برداشته مىشود .
إِنَّنا لَمُهْتَدُونَ
؛ اين جمله اشاره به وعدهاى است كه قوم موسى خلاف آن را قصد كردند بنا بر اين ساحر خواندن آنان حضرت موسى را با اين گفته شان
( إِنَّنا لَمُهْتَدُونَ )
منافات ندارد .
وَ نادى فِرْعَوْنُ فِي قَوْمِهِ قالَ يا قَوْمِ أَ لَيْسَ لِي مُلْكُ مِصْرَ وَ هذِهِ الْأَنْهارُ تَجْرِي مِنْ تَحْتِي . . .
؛ فرعون قوم خود را صدا زد به اين معنى است كه به كسانى فرمان داد تا در محفلهايشان در مورد حكومت فرعون بر مصر فرياد بزنند از اين رو صدا زدن به فرعون نسبت داده شده است چنان كه هر گاه امير به قطع كردن دست دزد فرمان دهد مىگويند : قطع الامير اللصّ ، امير دست دزد را قطع كرد .
وَ هذِهِ الْأَنْهارُ تَجْرِي مِنْ تَحْتِي
؛ مبتدا و خبر است يعنى نهرهاى نيل و ديگر نهر ها به فرمان من جارى است ، و ممكن است « انهار » عطف بر ملك مصر و « تجرى » منصوب باشد بنا بر اين كه حال براى انهار باشد .
أَمْ أَنَا خَيْرٌ مِنْ هذَا الَّذِي هُوَ مَهِينٌ وَ لا يَكادُ يُبِينُ
؛ « ام » متصله است زيرا معناى
« أَ فَلا