ديدند ، به سبب علمى كه خدا به پيامبران داده بود و به سبب اين كه عذاب و كيفر استهزا و نادانى كافران آنها را فرا گرفت ، شادمان بودند و خداى را سپاس مىگفتند .
چهارم اين كه منظور از علم ، دانش و علم كافران به امور دنياست ، چنان كه خداوند در اين آيه فرموده است :
يَعْلَمُونَ ظاهِراً مِنَ الْحَياةِ الدُّنْيا
؛ « آنان به ظاهر زندگى دنيا آگاهند » « 1 » و هنگامى كه پيامبران با علوم الهى و دينى به سوى آنها آمدند ، كافران به علوم پيامبران توجهى نكردند ، زيرا علوم پيامبران باعث ترك دنيا و جلوگيرى از هواهاى نفسانى و شهوات بود و كافران معتقد بودند كه علمى نافعتر از علم خودشان نيست ، بنا بر اين شاد و دلخوش بودند .
فَلَمْ يَكُ يَنْفَعُهُمْ إِيمانُهُمْ
؛ روا نيست ( و خلاف عدالت است ) كه ايمان آوردن آنها ، هنگام ديدن عذاب ، برايشان سودى داشته باشد .
سُنَّتَ اللَّهِ الَّتِي
؛ عبارت
« سُنَّتَ اللَّهِ »
مانند هر مصدر مؤكدى ، به جاى وعد اللَّه مىباشد .
هُنالِكَ الْكافِرُونَ
؛ لفظ « هنالك » اشارهء مكانى است ولى به كنايه و استعاره براى زمان آمده است ، يعنى در زمان ديدن عذاب ، زيان كافران آشكار شد ، همچنين در اين آيه خدا پس از آن كه گفته است :
فَإِذا جاءَ أَمْرُ اللَّهِ قُضِيَ بِالْحَقِّ
، فرمود :
وَ خَسِرَ هُنالِكَ الْمُبْطِلُونَ
، « يعنى زمانى كه امر خدا بيايد ، يا زمانى كه به حق داورى شود كافران زيانكار شوند » . « 2 »
هامش
( 1 ) - روم / 76 .
( 2 ) - روم / 78 .