در محل نصب است بنا بر اين كه حال باشد .
وَسِعْتَ كُلَّ شَيْءٍ رَحْمَةً وَ عِلْماً
؛ كلمهء رحمت و علم ، دو صفتى هستند كه در معنا و حقيقت شامل همه چيز مىشوند و عبارت در اصل چنين بوده است : وسع كل شىء رحمتك و علمك ولى براى اغراق در صفت ، فعل به صاحب اين دو صفت اسناد داده شده است و خودشان منصوب و به عنوان تميز گفته شدهاند و گويا ذات خداى سبحان عين رحمت و علم است كه هر چيزى را فرا گرفته است .
فَاغْفِرْ لِلَّذِينَ تابُوا وَ اتَّبَعُوا سَبِيلَكَ
؛ آنان كه توبهء آنها را مىدانى و آنان كه راه تو را پيروى كردند بيامرز و از گناهان آنها درگذر و راه خدا همان راه حق و درستى است كه خداوند بندگانش را به آن راه دعوت كرده است .
مفهوم آيه دلالت دارد كه قبول توبه و رفع عذاب ، از جانب خداوند ، رحمت و تفضل است نه آن كه واجب باشد ، زيرا اگر واجب بود نيازى به دعا و سؤال نبود .
وَ قِهِمُ السَّيِّئاتِ
؛ مقصود از : سيئات ، يا كيفرها و عقوبتهاست و براى توسعهء معنا آنها را سيئات گفتهاند و يا عبارت در اصل : جزاء السيئات بوده است و مضاف حذف شده است .
إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا يُنادَوْنَ لَمَقْتُ اللَّهِ أَكْبَرُ مِنْ مَقْتِكُمْ أَنْفُسَكُمْ
؛ روز قيامت به كسانى كه كافرند خطاب مىشود و به آنها مىگويند : خشم و نفرت خدا از خشم و نفرت شما بزرگتر است و عبارت در تقدير چنين است : لمقت اللَّه أنفسكم أكبر من مقتكم أنفسكم ، بنا بر اين از تكرار كلمهء : أنفسكم ، بىنيازى حاصل شده است .
إِذْ تُدْعَوْنَ
؛ اين جمله تعليل است ( و علت بزرگتر بودن خشم خدا را بيان مىكند ) .
واژهء مقت به معناى نهايت بغض و نفرت است ، بنا بر اين در مقام شديدترين انكار دو مرتبه به كار برده شده است .
قالُوا رَبَّنا أَمَتَّنَا اثْنَتَيْنِ وَ أَحْيَيْتَنَا اثْنَتَيْنِ
؛ مقصود يا دو ميراندن و دو زنده كردن است و يا دو مرگ و دو زندگى است و مراد از دو مرگ يكى موت اوليه است كه مردند و