تفسير :
حم
؛ « الف » « حم » هم با اماله خوانده شده است و هم با تفخيم و بدون اماله .
غافِرِ الذَّنْبِ وَ قابِلِ التَّوْبِ شَدِيدِ الْعِقابِ ذِي الطَّوْلِ
؛ كلمهء « توب » و « ثوب » و « اوب » مترادفند و به معناى رجوع و بازگشت است .
كلمهء « طول » به معناى نعمتهايى است كه مدت آن براى صاحبش طولانى است و تطول به معناى تفضل ، است .
عبارت « غافر الذنب » و « قابل التوب » هر دو معرفهاند . و اضافهء آنها اضافهء حقيقى نيست ، زيرا از آن دو ، حدوث دو فعل در حال و آينده اراده نشده است بلكه مقصود ثبوت و ادامهء آنهاست ، بنا بر اين هر دو صفتند . اما عبارت « شديد العقاب » در تقدير شديد عقابه بوده است . برخى گويند : آن بدل است ، ليكن وجه صحيح اين است كه صفت است .
« الف و لام » از كلمهء شديد حذف شده است تا اين كه اين عبارت با عبارتهاى پيش و بعد از خودش در لفظ موافق باشد .
و اين جمله پس از عبارت
« غافِرِ الذَّنْبِ »
گفته شده است تا اين كه فرد مكلف تنها به رحمت و غفران خداوند اطمينان نكند بلكه ميان خوف و رجا اميدوار باشد .
ذى الطول ؛ صاحب نعمتهاى فراوان در دين و دنياى بندگانش .
ما يُجادِلُ فِي آياتِ اللَّهِ
؛ براى رد دليلهاى خداوند كسى ، جز كافران ، مجادله و مخاصمه نمىكند .
فَلا يَغْرُرْكَ تَقَلُّبُهُمْ فِي الْبِلادِ
؛ و رفت و آمد كافران براى كسب و تجارت در شهرها و نعمتهاى آنها نبايد تو را بفريبد ، زيرا سر انجام آنها زوال و نابودى است و در هر حال از كيفر خدايى رهايى ندارند .
سپس خداى سبحان براى انكار آنها نسبت به پيامبر صلّى اللَّه عليه و آله و مجادلهء باطل آنها ، از