به صورت جمع خطاب شده است . و عبارتهاى
« وَ اتَّقُوهُ »
و
« أَقِيمُوا الصَّلاةَ »
و
« لا تَكُونُوا »
همه به همين ضمير معطوفند .
فطرة اللَّه ؛ واژهء « فطرت » به معناى خلقت است ، به دليل اين كه مىفرمايد
لا تَبْدِيلَ لِخَلْقِ اللَّهِ
و مقصود اين است كه خداوند سرشت شما را طورى آفريده است كه قابليّت آن را داريد كه دين اسلام و يگانگى خدا را بپذيريد و از آن باز نگرديد و منكر آن نشويد حتّى اگر شما را به حال خود بگذارند دينى جز دين اسلام اختيار نمىكنيد و كسانى از شما كه گمراه مىشوند به وسيلهء شيطانهاى جنّ و انس گمراه مىشوند .
روايتى است كه خداوند مىفرمايد : من بندگانم را به دين خالص و استوار آفريدم و اين شيطانها هستند كه آنها را فريب مىدهند و از دينشان بر مىگردانند و آنها را وادار مىكنند كه ديگرى را شريك من قرار دهند « 1 » .
پيغمبر صلّى اللَّه عليه و آله فرمود : هر فرزندى بر فطرت يكتا پرستى متولّد مىشود و اين پدر و مادر است كه او را يهودى يا مسيحى مىكند . « 2 »
لا تَبْدِيلَ لِخَلْقِ اللَّهِ
؛ سزاوار نيست كه اين فطرت ( پاك ) تغيير كند و بدل به چيز ديگر شود .
در اين آيهء قبل ابتدا به پيغمبر صلّى اللَّه عليه و آله خطاب شده است و به همين سبب فعل « اقم » مفرد گفته شده و در آيهء بعد فعل « و اتّقوه » جمع آمده است زيرا در حقيقت خطاب به پيغمبر صلّى اللَّه عليه و آله خطاب به امّت آن حضرت است .
مِنَ الَّذِينَ فَرَّقُوا دِينَهُمْ
؛ عبارت
« مِنَ الَّذِينَ »
بدل از
« مِنَ الْمُشْرِكِينَ »
است .
فارقوا دينهم ، از دين اسلام جدا شدند و « فرّقوا » نيز خوانده شده و به معناى اين
هامش
( 1 ) -
« خلقت عبادى حنفاء فاحتالتهم الشّياطين عن دينهم و أمروهم أن يشركوا بى غيرى » .
( 2 ) -
« كلّ مولود يولد على الفطرة حتّى يكون أبواه هما اللّذان يهوّدانه و ينصّرانه » .