وَ هُوَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ
؛ و اوست كه در تمام كارهايش توانا و مقتدر و حكيم است .
قتاده گفته است : مقصود از « مثل أعلى » عبارت : لا إله إلّا اللَّه ، است كه خداوند را به وحدانيّت و يگانگى توصيف مىكند .
ضَرَبَ لَكُمْ مَثَلًا مِنْ أَنْفُسِكُمْ
؛ خداوند از نزديكترين چيزها به خودتان كه نفس شما باشد مثلى را انتزاع و اخذ كرده است .
حرف « من » در عبارت
« مِنْ أَنْفُسِكُمْ »
براى ابتداء غايت است .
هَلْ لَكُمْ مِنْ ما مَلَكَتْ أَيْمانُكُمْ مِنْ شُرَكاءَ
؛ آيا شما راضى هستيد از بردگان شما كه بشرى مانند شما و بندهاى مانند بندگان هستند ، در آنچه ما از اموال و غيره به شمار روزى داديم ، شريك شوند و شما و آنها بدون هيچ تفاوتى در آن اموال برابر باشيد ؟
بنا بر اين اگر چنين چيزى را دربارهء خودتان رضايت نمىدهيد چگونه راضى مىشويد كه مخلوقى از آفريدههاى خدايى را كه مالك همه است شريك او قرار دهيد ؟
كَذلِكَ نُفَصِّلُ الْآياتِ لِقَوْمٍ يَعْقِلُونَ
؛ اين گونه ما با ذكر مثلها ، آيات خود را توضيح مىدهيم ، زيرا تمثيل ، معناهاى پنهانى را آشكار و روشن مىكند و مانند اين است كه آنها را شكل مىدهد و مجسّم مىكند .
بَلِ اتَّبَعَ الَّذِينَ ظَلَمُوا
؛ مقصود از ستمكاران همان مشركانند ، به دليل اين آيه كه فرموده است :
إِنَّ الشِّرْكَ لَظُلْمٌ عَظِيمٌ
؛ براستى كه شرك ستم بزرگى است ( لقمان / 13 ) .
أَهْواءَهُمْ بِغَيْرِ عِلْمٍ
؛ يعنى در حال جهل و نادانى تابع هواهاى نفسانى هستند ، زيرا شخص دانشمند اگر از هواى نفس پيروى كند ممكن است دانشش او را باز دارد ، ولى فرد نادان و جاهل مانند حيوانات ديوانه وار از هواى نفس پيروى مىكند و چيزى هم مانع او نمىشود .
فَمَنْ يَهْدِي مَنْ أَضَلَّ اللَّهُ
؛ آن كسى را كه خداوند او را يارى و كمك نكند و چون