تفسير :
ص
: اگر « ص » را حرفى از حروف الفبا قرار دهيم در اين صورت براى مبارزه جويى و آگاهانيدن به اعجاز و عظمت قرآن ، گفته شده است و عبارت
وَ الْقُرْآنِ ذِي الذِّكْرِ
سوگندى است كه جواب آن ، به سبب دلالت تحدى بر آن ، حذف شده است و گويا خداوند فرموده است : و القرآن ذى الذكر إنّه لكلام معجز : سوگند به قرآن صاحب ذكر كه آن قرآن معجزه است و اگر « ص » را ، به عنوان اين كه نام سوره است ، خبر مبتداى محذوف قرار دهيم در تقدير چنين است و گويا خدا فرموده است : هذه
« ص » وَ الْقُرْآنِ ذِي الذِّكْرِ
: اين سورهاى است كه فصحاى عرب را عاجز كرده است و قسم به قرآن كه صاحب ذكر است ، هم چنان كه مىگويى : سوگند به خدا ، اين حاتم است . منظور اين است كه سوگند به خدا ، اين شخص همان حاتم است ، كه به خدا قسم تو اراده كردهاى و او به خدا قسم مشهور به جود و سخاوت است ، و اگر ص را قسم قرار دهيم ، يعنى خداوند به « ص » سوگند ياد فرموده است ، مانند مورد قبلى است و گويا خداوند فرموده اقسمت بصاد و القرآن ذى الذكر انّه لمعجز ، قسم به ص و قسم به قرآن صاحب ذكر ، ولى تنها « ص » را مورد قسم قرار دهى و عبارت
« وَ الْقُرْآنِ ذِي الذِّكْرِ »
را عطف به آن كنيم رواست كه از كلمهء قرآن يا تمام قرآن و يا تنها همين سوره را اراده كنيم ، بنا بر اين معنا چنين است : قسم مىخورم به اين سوره شريفه و قرآن صاحب ذكر چنان كه مىگويى : به مرد كريم و به نفس شريفى گذشتم و مقصودت از نفس شريف ، همان مرد كريم است .
مقصود از « ذكر » يا شرف و عزت است يا تذكر و موعظه است يا بيان آنچه انسان به آن نياز دارد از قبيل احكام دينى و توحيد و نامبردن پيامبران و اخبار امتها و احوال قيامت .
بَلِ الَّذِينَ كَفَرُوا فِي عِزَّةٍ وَ شِقاقٍ
؛ كافران مكه از قبول حق در نهايت تكبر و