لفظ « نشأة » به صورت نشئة نيز خوانده شده مانند رأفت كه رآفت هم خوانده شده است .
ثُمَّ اللَّهُ يُنْشِئُ النَّشْأَةَ الْآخِرَةَ
، مقصود اين است : خدايى كه نشئهء اول را به وجود آورده هموست كه نشئهء دوم را نيز به وجود مىآورد . و براى فهماندن همين مفهوم است كه اسم ظاهر ( اللَّه ) گفته شده و « ثمّ ينشئ » بدون كلمهء اللَّه نفرموده است .
يُعَذِّبُ مَنْ يَشاءُ وَ يَرْحَمُ مَنْ يَشاءُ
، هر كه را بخواهد عذاب كند ، عذابش مىكند و هر كه را بخواهد به او رحمت كند ، مورد رحمتش قرار مىدهد .
وَ إِلَيْهِ تُقْلَبُونَ
، به سوى او بازگشت مىكنيد و نزد او برگردانده مىشويد .
وَ ما أَنْتُمْ بِمُعْجِزِينَ فِي الْأَرْضِ وَ لا فِي السَّماءِ
، شما ، نه در زمين پهناور و نه در آسمان كه از زمين هم پهناورتر است ، در صورتى كه در آسمان باشيد ، نمىتوانيد خداوند را به سبب فرار خود ، عاجز كنيد و بر اراده و حكم او چيره شويد . يا معنا اين است كه شما نمىتوانيد از امر خدا كه در آسمان و زمين جريان دارد ، جلوگيرى كنيد ، تا به شما نرسد و دربارهء شما جريان نيابد ، و ناگزير شما به كيفر كارهايتان و به بلاهاى زمينى و آسمانى گرفتار خواهيد شد .
از قتاده نقل شده كه خداوند گروهى كه او را سبك و بىمقدار شمردند ، مذمّت و سرزنش كرد و فرمود :
« أُولئِكَ يَئِسُوا مِنْ رَحْمَتِي »
هم چنان كه مىفرمايد :
لا يَيْأَسُ مِنْ رَوْحِ اللَّهِ إِلَّا الْقَوْمُ الْكافِرُونَ
، « جز كافر هيچ كس از رحمت خدا نوميد نيست » .
( يوسف / 87 ) بنا بر اين شايسته است كه مؤمن نه از رحمت خدا مأيوس باشد و نه از عقاب او ايمن ، و اين صفت مؤمن است كه نسبت به خدا هم اميدوار و هم بيمناك باشد [ ميان خوف و رجا باشد . ]
مَوَدَّةَ بَيْنِكُمْ فِي الْحَياةِ الدُّنْيا
، واژهء « مودّة » منصوب است بدون اضافه و با اضافه و همچنين مرفوع است بدون اضافه و با اضافه ، در صورت منصوب بودن ، نصب آن به دو سبب است يكى به عنوان علّت ( مفعول له ) بودن است . يعنى به علّت دوستى