كه مىگويند :
الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي صَدَقَنا وَعْدَهُ
، « حمد مخصوص خداوندى است كه به وعدهء خويش دربارهء ما وفا كرد » . ( زمر / 74 ) . حمد و ستايش در اين مورد از روى خوشحالى و لذّت است نه به عنوان تكليف كه زحمتى داشته باشد .
قُلْ أَ رَأَيْتُمْ
، به من خبر دهيد چه كسى است كه توانايى چنين كارى را داشته باشد ؟
اللَّيْلَ سَرْمَداً
، واژهء « سرمد » به معناى دائم و پيوسته از مادّهء سرد و « ميم » حرف زايد است .
يَأْتِيكُمْ بِضِياءٍ
، مقصود از « ضياء » روشنى و نور خورشيد است . و ذكر عبارت « أ فلا تسمعون » براى اين است كه گوش منافع و فوايدى را مىفهمد كه چشم درك نمىكند . از طرفى با كلمهء « ليل » عبارت « أ فلا تبصرون » آمده است تا بفهماند كه ديگران از فوايد تاريكى شب چيزهايى را مىبينند كه شما هم مىبينيد .
وَ مِنْ رَحْمَتِهِ جَعَلَ لَكُمُ اللَّيْلَ وَ النَّهارَ لِتَسْكُنُوا فِيهِ وَ لِتَبْتَغُوا مِنْ فَضْلِهِ وَ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ
، و از رحمتهاى خداوند اين است كه شب و روز را پيوسته به يكديگر قرار داد تا در يكى استراحت كنيد و در ديگرى ، براى بهرهگيرى و طلب روزى از فضل خداوند ، در آن تلاش كنيد . و مىخواهد كه شما شكرگزارى كنيد . در اين آيه ، شيوهء لفّ و نشر مرتّب به كار رفته است .
وَ يَوْمَ يُنادِيهِمْ . . .
، [ اين آيه به شمارهء 61 ، همين سوره گذشت ] خداى سبحان ملامت و سرزنش مشركان را به خاطر شركشان ، تكرار مىكند تا اعلام كند كه شرك از هر گناه ديگرى بيشتر موجب خشم و غضب خدا مىشود . هم چنان كه توحيد براى جلب رضايت و خشنودى خدا جامعترين چيزهاست .
وَ نَزَعْنا مِنْ كُلِّ أُمَّةٍ شَهِيداً
، واژهء « نزعنا » به معناى : « أخرجنا است ، يعنى ما از هر امّتى يك گواه و شاهد بيرون مىآوريم و او پيامبر آن امّت است كه به خصوصيّات امّت ، هر گونه كه بودهاند ، گواهى مىدهد .
برخى گويند : آن گواهان در آخرت ، اشخاص عادلى هستند كه هيچ زمانى ( دنيا )