لما أرسلنا إليهم رسولا ] و « لو لا » ى دوم
( لَوْ لا أَرْسَلْتَ )
تحضيضيّه است .
يكى از دو حرف « فاء » عاطفه و ديگرى جواب « لو لا » ست و چون « لو لا » ى تحضيضيّه مانند « امر » باعث و محرّك كار است ، در حكم أمر است [ و نياز به جواب دارد ] و حاصل معناى آيه اين است كه اگر هنگامى كه آنها به سبب كفرشان ، به كيفر مىرسند و عقاب مىشوند نمىگفتند : چرا براى ما رسولى نفرستادى و با اين گفتار عليه ما حجّت نمىآوردند ، هرگز رسولى براى آنها نمىفرستاديم . بنا بر اين مراد اين است كه ارسال رسول ، براى اتمام و الزام حجّت بر آنها است و براى اين است كه پس از ارسال رسل ، مردم عليه خدا حجّتى نداشته باشند ،
لِئَلَّا يَكُونَ لِلنَّاسِ عَلَى اللَّهِ حُجَّةٌ بَعْدَ الرُّسُلِ
( نساء / 165 ) يا اين كه بگويند :
ما جاءَنا مِنْ بَشِيرٍ وَ لا نَذِيرٍ
، « براى ما رسولى كه بشارت و بيم دهد ، نيامد » ( مائده / 19 ) و نيز بگويند :
لَوْ لا أَرْسَلْتَ إِلَيْنا رَسُولًا فَنَتَّبِعَ آياتِكَ مِنْ قَبْلِ أَنْ نَذِلَّ وَ نَخْزى
، « چرا پيش از آن كه بدبختى و مصيبت كفر گرفتار شويم ، براى ما رسولى نفرستادى تا آيات تو را پيروى كنيم » .
( طه / 134 ) .
چون بيشتر كارها به وسيلهء دست انجام مىشود ، اين موضوع چنان گسترش يافته است كه تمام كارها را به دست ( يد ) نسبت مىدهند هر چند مربوط به اعضاى ديگر باشد ، بنا بر اين در آيهء شريفه عمل كفر و پىآمدهاى آن كه مربوط به عقيده و كار دل است ، به دست ( يد ) نسبت داده شده است .
فَلَمَّا جاءَهُمُ الْحَقُّ
، مقصود از حقّ ، پيامبر گرامى است كه نبوّت آن حضرت به وسيلهء معجزات و آيات الهى تصديق شده است .
قالُوا لَوْ لا أُوتِيَ مِثْلَ ما أُوتِيَ مُوسى
، مشركان ، از روى عناد و بهانه جويى گفتند :
چرا به اين پيامبر آنچه را از معجزهها كه به موسى داده شده بود ، مانند شكافتن دريا ، اژدها شدن عصا ، يك مرتبه نازل شدن كتاب و جز آن از پيشنهادهاى آنها كه بر اساس سختگيرى و دشمنى مطرح مىشد ، داده نشده است ؟