طور واقع است و آن جايى است كه ميقات موسى عليه السّلام در آن واقع شد . در اين آيه مورد خطاب پيامبر صلّى اللَّه عليه و آله است ، يعنى اى پيامبر صلّى اللَّه عليه و آله تو در جايى كه ما به موسى وحى كرديم نبودى و از مشاهده كنندگان وحى هم نبودى تا با ديدن آن از جريان امر واقف شوى .
وَ لكِنَّا أَنْشَأْنا قُرُوناً
، لكن ما پس از زمان وحى موسى تا زمان تو ، قرنهاى بسيارى را پديد آورديم .
فَتَطاوَلَ عَلَيْهِمُ الْعُمُرُ
، مدّت انقطاع وحى تا اين زمان كه تو به وجود آمدى طول كشيد و علم و آثار انبياء و فرامين الهى همه فراموش شد ، پس تو را به پيامبرى برانگيختيم و سرگذشت موسى و پيامبران ديگر را به تو وحى و الهام كرديم .
وَ ما كُنْتَ ثاوِياً فِي أَهْلِ مَدْيَنَ
، و تو در ميان ساكنان « مدين » كه شعيب و پيروان او بودند ، اقامت نداشتى .
تَتْلُوا عَلَيْهِمْ آياتِنا
، تا آيات ما را از آنها ياد گرفته باشى و براى مردم خودت قرائت كنى . - مقصود از آيات آيههايى هستند كه در آنها داستان شعيب و قوم او بيان شده است - بلكه اين ما هستيم كه تو را به رسالت فرستاديم و آيات مربوط به آنها را به تو آموختيم و سرگذشت پيشينيان را به تو خبر داديم .
وَ ما كُنْتَ بِجانِبِ الطُّورِ إِذْ نادَيْنا
، شبى كه موسى به مناجات آمد و ما او را ندا داديم ، تو در طرف كوه طور نبودى [ تا شاهد و ناظر باشى ] و لكن ما از در رحمت و لطف و مهربانى ، آن رويداد را به تو آموختيم تا به وسيلهء آن قوم خودت را كه عربها هستند ، انذار و بيم دهى ، آنان كه پيش از تو ، در زمان فترت نبوّت يعنى فاصلهء زمانى ميان تو و عيسى كه پانصد و پنجاه سال است ، براى آنها رسول و انذار كنندهاى نيامده است و مانند اين مورد است اين آيهء مباركه :
لِتُنْذِرَ قَوْماً ما أُنْذِرَ آباؤُهُمْ
، « تا گروهى را انذار كنى كه پدرانشان انذار نشدند » ( يس / 6 ) .
« لو لا » ى نخست
( لَوْ لا أَنْ تُصِيبَهُمْ )
امتناعيّه است و جواب آن حذف شده [ يعنى