است كه پيش از آن آمده خداوند اين صنع را از جملهء چيزهايى قرار داده كه مطابق حكمت و استحكام و نظام احسنى است كه در سراسر هستى حكم فرماست .
إِنَّهُ خَبِيرٌ بِما تَفْعَلُونَ
؛ خداوند به آنچه بندگانش انجام مىدهند و به آنچه در مقابل آن استحقاق دارند آگاه است و مطابق آن پاداش و كيفر مىدهد . فعل « تفعلون » با « تاء » خطاب خوانده شده است « 1 » .
لفظ « يوم » در عبارت « يومئذ » به چند طريق خوانده شده از اين قرار :
1 - به سبب اضافه شدن « فزع » به آن مجرور خوانده شده است . [ فزع يومئذ ] .
2 - به اين كه « فزع » به آن اضافه شده است مفتوح خوانده شده ، زيرا خودش به اسم مبنى اضافه شده است .
3 - لفظ « يوم » منصوب و « فزع » با تنوين خوانده شده است [ فزع يومئذ ] .
در صورتى كه كلمهء « فزع » با تنوين خوانده شده نصب « يوم » به يكى از سه صورت است :
1 - اين كه ظرف براى مصدر باشد .
2 - اين كه صفت مصدر باشد به اين طريق كه عبارت چنين خوانده شود من فزع يحدث يومئذ .
3 - اين كه به وسيلهء فعل آمنون منصوب باشد به اين طريق كه خداوند در اصل چنين فرموده است : و هم آمنون يومئذ من فزع ؛ آنها در آن روز از فزع و هراسى كه نمىتوان حقيقت و كنه آن را توصيف كرد ، در امانند و آن ترس و بيم از آتش دوزخ است .
هامش
( 1 ) - ظاهرا نسخهء دسترس مؤلّف آيهء قرآن يفعلون با « ياء » بوده كه قرائت اهل بصره است .
مجمع البيان .