چنان كه در سورهء الرّحمن فرموده است :
« لا يَبْغِيانِ »
دو دريايى كه با هم تلاقى دارند و هيچ كدام نسبت به ديگرى ستم نمىكنند پس انتفاء ستم در آن جا هم مانند پناه بردن به خدا در اين جاست . و خداوند هر يك از اين دو دريا را در موقعيتى قرار داده است كه مىتواند به ديگرى ستم و تجاوز كند ، بنا بر اين هر يك از شرّ ديگرى به خدا پناه مىبرد .
خَلَقَ مِنَ الْماءِ
؛ از نطفه ، انسانى را آفريد
« فَجَعَلَهُ نَسَباً »
خداوند آفرينش بشر را به دو گونه قرار داده است ، يك قسمت ( نسب ) كه از طرف مذكّر ( مرد ) مىباشد ( كه پيوندهاى نسبى مانند پدر ، فرزند ، برادر و غيره از اين طريق است ) و قسمت ديگر ( سهر ) يعنى زنانى كه مىشود با آنان ازدواج كرد . « 1 »
وَ كانَ رَبُّكَ قَدِيراً
؛ خداوند اين توانايى را دارد كه از يك نطفه دو گونه آفريده بيافريند يك نوع مذكّر و يك نوع مؤنّث .
ظَهِيراً
؛ ظهير به معنى يارى و پشتيبانى كننده است يعنى كافران با عبادت بتها شيطان را در برابر خداوند يارى مىكردند .
إِلَّا مَنْ شاءَ
؛ مگر عمل كسى را كه بخواهد براى تقرّب به خدا اموالى را در راه خدا انفاق كند و صدقه دهد و معناى اين كه « راهى به سوى پروردگارش در پيش گيرد » هم همين است .
وَ تَوَكَّلْ عَلَى الْحَيِّ الَّذِي لا يَمُوتُ
؛ كار خود را به خداوندى كه هميشه زنده است و هرگز نمىميرد ، واگذار كن و در اين كه او بديهاى كافران و دشمنانت را كفايت مىكند ( و كيفر آنها را مىدهد ) اطمينان داشته باش . يكى از پيشينيان كه اين آيه را خواند گفت : براى هيچ خردمندى - پس از نزول اين آيه - شايسته نيست كه به مخلوقى اطمينان كند ( و او را تكيهگاه خود قرار دهد ) .
هامش
( 1 ) - ترجمهء مجمع البيان .