اين آيه بر بطلان سخن كسانى كه گمان مىكنند گمراه كنندهء بندگان به معنى حقيقى ، خداوند است ، ( قول جبريها ) دلالت دارد ، زيرا خداوند به ( معبودان ) مىفرمايد آيا شما آنها را گمراه كرديد ، يا خودشان گمراه شدند ، معبودان خودشان را از اين كار تبرئه مىكنند و از اين كه باعث گمراهى آنان شده باشند به خداوند پناه مىبرند و مىگويند چون تو تفضل فرمودى و به آنها و پدرانشان نعمت دادى ، و اين نعمت به جاى آن كه باعث سپاسگزارى شود ، سبب گمراهى و كفر آنان و فراموش كردن « ذكر » تو گشت و همين بود كه سبب هلاكت و نابودى آنان شد ، پس ( معبودان ) آن گاه كه بهرهمند ساختن به وسيلهء نعمت را از جانب خدا دانسته و فراموشى ذكر خدا را كه سبب هلاكت شده به مردم نسبت دادهاند ، هم خود را از گمراه كردن مردم تبرئه كردهاند و هم خداى سبحان را از اين كار منزّه و پاك دانستهاند و به اين دليل گمراه كردن مجازى را كه خداوند به خود نسبت داده :
يُضِلُّ مَنْ يَشاءُ
؛ هر كس را خدا بخواهد گمراه مىكند . . . ( رعد / 27 ) شرح و توضيح دادهاند . و اگر حقيقتا خدا آنها را گمراه كرده بود ، ( معبودان ) مىبايست بگويند : بل انت اضللتهم . يعنى تو آنها را گمراه كردى [ نه اين كه نسبت گمراهى را به نعمتها و نسيان ذكر بدهند ] .
بِما تَقُولُونَ
؛ اين كلمه هم با « ت » « تقولون » و هم با « ى » « يقولون » خوانده شده است ، با حرف ت معنى اين است كه ( معبودان ) سخنان شما را كه مىگوييد : آنها خدايان ما بودند ، انكار مىكنند . و با « ى » معنى اين است كه ( معبودان ) حرفهاى شما را با سخنان خود مىگويند « سبحانك ما ينبغى لنا . . . » انكار و تكذيب مىكنند .
فَما تَسْتَطِيعُونَ صَرْفاً
؛ تستطيعون نيز با « ى » و « ت » خوانده شده است ، با قرائت « ت » يعنى شما توانايى برگرداندن و دور كردن عذاب را از خود نداريد . و با قرائت ( ى ) يعنى خدايان شما اين توانايى را ندارند .
نُذِقْهُ عَذاباً كَبِيراً
؛ در آخرت ( عذاب دردناك را به آنها مىچشانيم ) كافر ، همان