گرفته است . ( 16 )
و روزى كه تمام آنها و آنچه را كه غير از خدا پرستش مىكردند ، جمع مىكند ، به آنها مىگويد آيا شما اين بندگان مرا گمراه كرديد ؟ يا خودشان گمراه شدند ؟ ( 17 )
آنها مىگويند منزهى تو ، براى ما شايسته نبود كه غير از تو اوليائى برگزينيم ، ولى آنان و پدرانشان را از نعمتها برخوردار كردى تا اين كه ( به جاى شكر نعمت ) يا تو را فراموش كردند و هلاك شدند . ( 18 )
پس اين معبودان آنچه را كه شما مىگوييد انكار كردند و شما توانايى نداريد كه عذاب الهى را بر طرف كنيد ، يا از كسى يارى بخواهيد و هر كس از شما كه ستم كند ما عذاب بزرگ و شديدى را به او مىچشانيم . ( 19 )
ما هيچ يك از رسولان را پيش از تو نفرستاديم مگر اين كه غذا مىخوردند و در بازارها مىرفتند و ما برخى از شما را وسيلهء امتحان برخى ديگر قرار داديم ، آيا شكيبايى مىكنيد ؟ و پروردگار تو بينا و بصير است . ( 20 )
تفسير :
بَلْ كَذَّبُوا بِالسَّاعَةِ
؛ ( اين عبارت ) يا عطف است به آنچه از قول كفّار حكايت شده ، يعنى خدا مىفرمايد اينها چيزى عجيبتر از آنچه مىگويند آوردهاند و آن انكار و تكذيب روز قيامت است ، يا به مطالب بعد متّصل است يعنى اينها اين موارد را چگونه قبول مىكنند در صورتى كه به روز جزا و پاداش ايمان ندارند . « سعيرا » با آتش سوزان و شعلهور .
إِذا رَأَتْهُمْ
؛ عمل ديدن به آتش نسبت داده شده و حال آن كه آنها آتش را مىبينند مانند قول كسانى كه گفتهاند « دور بنى فلان تتراء » : كه گويى بعضى از خانههاى آن قبيله برخى ديگر را مىبينند . بنا بر اين مقصود از آيه موقعيّتى است كه آتش نسبت به اهل دوزخ به منزلهء ناظر است .
« سَمِعُوا »
دوزخيان التهاب آن را مىشنوند ، اين حالت آتش ، به فرياد و نفس كشيدن خشمگين تشبيه شده است برخى گويند « تغيظ » ( خشم ) نسبت به آتش