ظالم و ستمكار است به دليل قول خداوند كه فرموده است :
إِنَّ الشِّرْكَ لَظُلْمٌ عَظِيمٌ
؛ « به راستى شرك ستم بزرگى است » ( لقمان / 13 ) و جملهء بعد از « إلّا »
« إِلَّا إِنَّهُمْ . . . »
صفت براى موصوف محذوف است و در اصل و ما ارسلنا احدا من المرسلين بوده است و چون عبارت
« مِنَ الْمُرْسَلِينَ »
كه جار و مجرور است بر موصوف « احدا » دلالت دارد موصوف حذف شده است و مانند اين مورد است ( آيهء )
وَ ما مِنَّا إِلَّا لَهُ مَقامٌ مَعْلُومٌ
؛ كه و ما منّا احد . . . بوده است « و هيچ كس از ما نيست مگر اين كه براى او جايگاه معلومى است » ( صافّات / 164 ) از حضرت على عليه السّلام ( قرائت ) « يمشون » به صورت مجهول روايت شده است و معنى اين است كه نيازمنديها ، يا مردم ، آنها را به بازار مىبردند .
« فتنة » ؛ بلا و گرفتارى ( آزمايش و امتحان ) و اين براى دلجويى پيغمبر و سفارش به صبر و تحمّل آن حضرت است در برابر گفتار مشركين كه غذا خوردن و بازار رفتن او را بدعت و غير عادى مىپنداشتند ، يعنى ما پيامبران ( پيش از تو را ) هم به انواع اذيّت و آزار وسيلهء مردمانى كه براى آنها فرستاده شده بودند ، گرفتار مىكرديم .
موقعيّت و مفهوم « ا تصبرون » كه بعد از « فتنه » آمده است ، همان موقعيت و مفهوم ايكم است كه بعد از ابتلا در گفتار خداوند آمده است :
لِيَبْلُوَكُمْ أَيُّكُمْ أَحْسَنُ عَمَلًا
؛ « تا بيازمايد شما را كه كدام يك در كردار نيكوتريد » . ( هود / 8 )
وَ كانَ رَبُّكَ بَصِيراً
؛ پروردگار تو همواره به درستى و حكمت اين آزمونها و اذيتها بينا و بصير است ، پس به سبب گفتار بيهودهء مشركان دلتنگ و آزرده خاطر مباش و صبر و شكيبايى پيشه كن .
برخى گويند اين ( فتنه ) براى تسليت و دلجويى پيامبر صلى اللَّه عليه و آله در برابر سرزنش و ملامتى است كه كفار نسبت به فقر و نداشتن ثروت به آن حضرت ، مىكردند ، زمانى كه مىگفتند چرا گنج و يا باغى ندارد .
يعنى ما ثروتمندان را وسيلهء آزمايش فقرا قرار داديم تا ببينيم آيا آن فقيران صبر و