مقايسهء طول عذابشان در دوزخ است ، يا چون مرده بودهاند و توقّفشان در قبرها طولانى بوده علم به آن ندارند ، و يا به اين جهت است كه مدت منقضى و تمام شده ، در حكم چيزى است كه اصلا وجود نداشته است . در آيهء بعد خداوند ، هم كم شمردن درنگشان در دنيا را تصديق فرموده و هم آنها را بر غفلتى كه در دنيا داشتهاند توبيخ و سرزنش مىفرمايد .
فَسْئَلِ الْعادِّينَ
؛ منظور فرشتگانند كه كارهاى بندگان و عمرهاى آنان را تحت محاسبه در مىآورند و بعضى گفتهاند منظور ( مطلق ) حساب كنندگانند . معناى آيه چنين است . سؤال كن از فرشتگانى كه عمر همهء مخلوقات را به حساب در مىآورند ، يا از هر كسى كه مىتواند فكرش را براى شمردن آنها به كار اندازد زيرا ما شمارهء آن سالها را نمى دانيم جز اين كه آنها را اندك مىشماريم و يك روز يا جزئى از آن به حساب مىآوريم .
« عبثا » نصب اين كلمه به يكى از دو سبب است : حال ، يعنى ما شما را به بيهودگى نيافريديم ، و يا مفعول له است ، يعنى شما را بىدليل و عبث نيافريديم بلكه از آفرينش شما حكمى را در نظر داشتيم كه چنين اقتضا داشت زيرا مىخواستيم به عبادت و اطاعت مكلّفتان سازيم آن گاه براى جزا حاضرتان كنيم و سپس نيكوكار را پاداش و گنهكار را كيفر دهيم ؛ فعل « ترجعون » كه مجهول است ؛ به فتح « تاء » ( ترجعون ، به صورت معلوم ) نيز خوانده شده است .
« حق » امر ثابتى است كه هرگز زوال نمىپذيرد ، يا خدايى كه سزاوار عبوديت است و فرمانروايى ( مطلق ) در انحصار اوست و سلطنتش از بين رفتنى نيست و هر پادشاهى غير از او پادشاهىاش عاريتى است و تنها بعضى اشيا را از بعضى جهات مالك است ، امّا سلطنت و مالكيت خدا بر تمام اشيا از تمام جهات احاطه دارد .
الْعَرْشِ الْكَرِيمِ
؛ در اين آيه خداوند متعال عرش را به كرم توصيف فرموده ، بدين سبب كه رحمت خداوند از سوى عرش به مخلوقاتش نازل مىشود ، و خير و بركت