كم نظير و شايد بىنظير است و حدود 320000 از خارج و يك ميليون از خود كشور سعودى امسال ( 1387 قمرى ) آمده بودند . و اما از لحاظ كيفيت قطعاً بىنظير است زيرا اولًا طبيعىِ طبيعى است ، هيچ زورى پشت سر آن نيست ، اجتماعى كه براساس مطامع نيست بلكه مطامع را پشت سر گذاشتهاند ، اجتماعى كه در آن انگيزهء جنسى يا تفرج و تفنن وجود ندارد ، حداكثر اين است كه اخيراً از رنج آن كاستهاند ، اجتماعى كه ولو موقتاً تفاخرات و منيّتها كنار گذاشته شده ، همه با يك نوع فكر و يك نوع ذكر و يك نوع لباس و يك نوع عمل و در يك راه قدم برمىدارند . تا اينجا اسلام انجام داده ، از آن به بعد يعنى استفاده از اين اجتماع عظيم خالص با ماست .
خوب ، على فرمود : * ( تقوية للدين . ) * بدون شك خود همين اجتماع كه فقط افراد يكديگر را مىبينند در تقويت دين مؤثر است ولى كافى نيست .
قوّت مسلمين از راه عدد و از راه اتحاد :
تقويت اسلام يعنى چه ؟ اسلام نيرو بگيرد يعنى چه ؟ نيرو گرفتن اسلام به اين است كه بر ايمان پيروان اسلام افزوده شود و عمل پيروان اسلام با اسلام انطباق پيدا كند و بر عدد پيروان اسلام افزوده شود .
اتحاد مسلمانان :
تقويت اسلام ، ديگر به اين است كه مسلمانان قويتر باشند و قويتر بودن آنها به اين است كه پيوند اتحاد آنها محكمتر باشد .
تقويت اسلام به وسيلهء حج از دو راه :
پس برنامهء تقويت اسلام در دو قسمت بايد اجرا شود . قسمت اول در اين است كه برنامه ها و نشريه ها و تعليمات در ايام حج داده شود .
تعليمات در ايام حج :
از فرصت حج استفاده شود و به نشر حقايق اسلامى پرداخته شود ، از راه مواعظ روحيهء مردم براى عمل به اسلام آماده شود كه مردمى كه برمىگردند با آمادگى بهترى برگردند ( 1 ) . البته اين گونه كارها حتماً بايد با همكارى دولت حجاز صورت گيرد . اصلاحاتى كه از لحاظ امور مربوط به حج بايد صورت بگيرد جزء اين قسمت است .
هامش
( 1 ) همان كارى كه رسول اكرم كرد كه از اين مواقف براى تعليم و تربيت مسلمانان به طرز مؤثرى استفاده كرد .