من البلاء على هذه الامة انا اذا دعوناهم لم يجيبونا و اذا تركناهم لم يهتدوا بغيرنا .
محورها :
10 . خلاصهء مطالب آنكه هر مكتب و روش اخلاقى يك محور و يك اصل اوّلى دارد كه دستورهاى اخلاقى آن مكتب بر گرد آن محور مىچرخد و از آن اصل - كه به منزلهء مادر است - منشعب مىشود .
شايد بتوان گفت كه محور اخلاق سقراطى فضيلت عقلانى و محور اخلاق كلبى بىنيازى از وسايل زندگى و محور اخلاق مانوى خلاصى از رنج زندگى و محور اخلاق بودايى آزادى و رهايى از خواهشها و ميلهاى نفسانى و محور اخلاق عرفانى اسلامى كه تحت تأثير اخلاق اسلامى و سقراطى و مانوى و كلبى و بودايى بوده فنا و نيستى و شكستن خودى است و محور اخلاق اپيكورى لذت و محور اخلاق ماركسيستى منافع مادى و تنازع بقا و محور اخلاق ماكياولى سيادت و آمريت و محور اخلاق نيچه اى زور و قدرت است و اما محور اخلاق اسلامى مكرمت و بزرگوارى و احساس شخصيت انسانى ما فوق يك سلسله صفات است . چند مطلب ديگر به طور خلاصه در اينجا هست :
خودت را بشناس :
الف . تعريف مكرمت و بزرگوارى و اينكه اين يك نوع توجه به خود و حفظ خوديت است كه از نوع خودخواهىهاى مذموم و عجب و تكبرها نيست ، مشمول « دگر آنكه در نفس خودبين مباش » نمىباشد . و همين تشابه ظاهرى بين اين دو نوع خودى سبب شده كه اين نوع خودى ناشناخته بماند كه در صفحهء 481 و صفحهء 483 و صفحهء 484 نمرهء 8 بيان شد .
ب . در اخلاق اسلامى دو روش جريان پيدا كرد : يكى روش سقراطى و يكى روش صوفيانه . در كتب علمى غالباً روش سقراطى به كار مىرود ، مثل كتاب طهارة الاعراق ابن مسكويه و كتاب ذريعه راغب و اخلاق ناصرى وغيره ولى در عمل اخلاق صوفيانه رايج است . سبب اين است كه اخلاق سقراطى چون بيشتر جنبهء عقلانى
يادداشتهاى استاد مطهرى ( فارسي ) — صفحة 486
مساهمون: مرتضى مطهرى
ص٤٨٦