سوم و چهارم نوشته شده و در آن قرنها كسى نقل نكرده است . در قرن پنجم و ششم نيز نقل نكرده . يك مرتبه در قرن هفتم و هشتم اين سخن شايع مىشود از طرف سه نفرى كه اولًا خود آنها مورخ نيستند ، ثانياً مستند نقل نكردهاند و ثالثاً قرائن زياد بر خلاف اين مدعا هست چه از ضعف مضمون و متن و چه از نظر قرائن خارجى . پس هم ضعف سند دارد و هم ضعف مضمون و هم قرائن خارجى برخلافش است . ضعف سند گفته شد . ضعف مضمونش به دو جهت است . يكى اغراق و مبالغهء عجيب و فوق العاده اش كه مىگويد شش ماه چهارهزار حمام اسكندريه با اين كتابها گرم مىشدند كه داستان مبالغه در سرو كاشمر و داستان بيست و يك هزار احمد يك چشم كله پز را به ياد مىآورد . ديگر اينكه در متن حكايت مىگويد عمروعاص به تقاضاى يحيى نحوى نامه به خليفه نوشت و حال آنكه يحيى نحوى مدتها قبل مرده بوده است . سوم مسئلهء حمام است كه در آن زمانها ظاهراً در اروپا و ميان مردم غرب حمام رسم نبوده است ، هرچند ويل دورانت در جلد . . . تاريخ تمدن ، صفحه . . . مىنويسد كه عمرو عاص به عمر نوشت اين شهر چند هزار چى و چى و چهار هزار حمام دارد .
اما ضعفى كه از راه قرائن خارجى به دست مىآيد :
اول اينكه تاريخ مىگويد اين كتابخانه قبلًا از بين رفته بوده است .
ثانياً چرا مورخين ديگر و مخصوصاً مورخين غير مسلمان حاضر در قضايا نقل نكردهاند ؟ ويل دورانت در جلد 11 تاريخ تمدن ، صفحهء 219 پس از آنكه مضمون اين جمله را از عمر نامعقول مىداند كه مدعى شده باشد « همه را بسوزان كه تمام مندرجات آنها در يك كتاب يعنى قرآن هست » ، مىگويد :
از جمله دلايل ضعف اين روايت اين است كه :
1 . قسمت مهم كتابخانهء اسكندريه را مسيحيان متعصب به دوران اسقف توفينس به سال 392 ميلادى سوزانيده بودند .
يادداشتهاى استاد مطهرى ( فارسي ) — صفحة 455
مساهمون: مرتضى مطهرى
ص٤٥٥