وسيلهء محققانى نظير طه حسين و ماسينيون حدس زده شده كه اسطوره است و يكى از فضلاى شيعه با دلايلى آن را به اثبات رسانيد .
مقدمهء دوم اين است كه ممكن است سؤال شود كه چرا در طول هفت قرن ، از بغدادى تاكنون ، علماى اسلام درصدد تكذيب و انكار بر نيامدهاند ؟ جواب اين است كه علماى اسلام اولًا تصديق هم نكردهاند ، ثانياً اين مطلب را بايد دانست كه در عصر ما همهء علوم پيشروى كرده است . علت پيشروى علوم اين است كه متد كار و تحقيق عوض شده است . غالباً عوام خيال مىكنند كه پيشرفت علوم معلول نبوغ فوق العادهء علماى عصر اخير است و دور چرخ و فلك عوض شده ، فكرها و عقلها و هوشها زيادتر شده است . خير ، اين چيزى است كه قابل اثبات نيست . تمدن بر هوش طبيعى چيزى نيفزوده است اگر كم نكرده باشد . سبك و متد تحقيق در علوم تغيير كرده است و در نتيجه كشفيات بيشترى نصيب بشر شده و مىشود .
در همهء علوم كشفيات جديدى شده و از آن جمله در تاريخ .
از جمله تغييرى كه در متد تحقيق صورت گرفته است اين است كه در علوم و حرفه ها و صنعتها تقسيم كار و تمركز روى موضوع جزئى صورت گرفته است و اين تأثير فراوان كرده در پيشرفت . مثلًا در پزشكى يا فيزيك و غيره ، از آن جمله در تاريخ و رجال و افراد .
امروز ديگر معمول نيست كه يك نفر مثلًا در عين اينكه فقيه است بخواهد رجالى هم باشد و دربارهء حدود پانزده هزار نفر هم تحقيق كند تا بشود علامهء ممقانى و يا فى المثل صاحب ناسخ التواريخ با همهء نبوغش مىخواهد تاريخ عمومى جهان و به قول خودش اقاليم سبعه را بنويسد ، طبعاً در خصوص اين مسئله نمىرسد تحقيق كند . امروز فقط چند نفر ، يك طبقه از راويان ، يك سلسله از پادشاهان ، يك حوزهء علمى مورد تحقيق قرار مىگيرد . مثلًا كريستن سن سى سال فقط دربارهء ايران ساسانى كار مىكند ، يا ماسينيون مدتها كار خود را روى سلمان يا منصور حلَّاج متمركز مىكند و هرچه دربارهء اينها گفته شده پيدا مىكند .
يادداشتهاى استاد مطهرى ( فارسي ) — صفحة 453
مساهمون: مرتضى مطهرى
ص٤٥٣