و مفاسد نفس الامرى و قاعدهء « كل ماحكم به العقل حكم به الشرع » از مسلَّمات شيعه شد .
15 . در دفتر 93 ، صفحهء 67 از ضحى الاسلام ( ج 2 ، ص 135 ) نقل كردهايم كه متكلمين اهل حديث را به حمل تناقضات و اكاذيب رمى مىكردند و آنها به نحو ديگر اينها را متهم مىكردند . ابن قتيبه كتاب تأويل مختلف الحديث را براى رفع شناعت متكلمين نوشت .
16 . رجوع شود به تفسير رازى ، اوايل اعراف : ان الحشوية ينكرون النظر العقلى . . .
17 . از ضحى الاسلام ( ج 2 ، ص 156 و 157 ) كه استحسان را رعايت مقتضاى عدالت و استصلاح را تقديم مصلحت اقوى معنى مىكند ، استنباط مىشود كه ريشهء بحث عدل را در افكار فقها بايد به دست آورد ، البته فقهاى اهل رأى نه فقهاى اهل حديث .
18 . اينكه صاحب الملل و النحل شيعه را دو قسم مىكند :
اخبارى و معتزلى ، مجتهدين و اصوليين را معتزلى مىنامد ، مؤيد اين است كه رابطهء عميقى بوده ميان روش اجتهاد در فقه و روش عدل در كلام - ر . ك : دفتر 93 ، ص 125 و 126 19 . ضحى الاسلام ( جلد 2 ، صفحات 151 - 176 ) :
تشريع و قانون در اواخر عهد اموى شكل گرفت : شكل رأى و شكل حديث ، و البته در عهد عباسى نضج يافت . ( ص 151 ) تفاوت محيط حجاز و عراق در بساطت و تركب ، مؤثر بود در گرايش حجازيون به حديث و گرايش عراقيون به رأى . ( ص 153 ) تعريف رأى : تمسك به روح قانون در اثر شمّ الفقاهه ( ص 153 ) .
كسى كه شمّ الفقاهه ندارد و تمرين ندارد حق رأى ندارد . ( ص 154 ) رابطهء مسئلهء حسن و قبح عقلى و مسئلهء رأى ( ص 154 ) ادلهء منكرين حسن و قبح عقلى ( ص 155 ) استحسان و استصلاح و رابطهء آنها با عدالت ( ص 156 ) منشأ اختلاف اجتهادها ( ص 158 و 159 ، ايضاً ص 166 ) تفاوت روش اهل حديث ( اهل مدينه ) كه در نهايت امر توقف
يادداشتهاى استاد مطهرى ( فارسي ) — صفحة 301
مساهمون: مرتضى مطهرى
ص٣٠١