صفحه 77 ، حقوق طبيعى :
فرق ميان حقوق طبيعى و مكتب اصالت فرد :
. . . حقوق و تكاليف هر فرد نسبت به همنوع خود و هم نسبت به هيئت اجتماعيه از تحقيق در نيروها و احساسات درونى و نفسانى او قابل درك است . هركس در زندگانى اجتماعى وظايف و حقوقى دارد كه از فطرت و ذات او پديد آمده است . . .
تفاوت ميان مكتب حقوق طبيعى و مكتب اصالت فرد اين است كه مكتب اصالت فرد بنياد حقوق را در ذات انسان منفرد ، و مكتب حقوق طبيعى بنياد آن را در ذات انسان اجتماعى پنداشته است .
22 . صفحه 78 :
در نظريه جديد حقوق فطرى ( بعد از دوره اصالت فرد روسو ) انسان مجموعه كاملى نيست كه از مطالعه در آن تمام حقوق و وظايف او به دست آيد ، بلكه حقوق فطرى انسان شامل دستورهاى كلى حقوقى است كه به هدايت آنها وظايف و حقوق افراد در هيئتهاى اجتماعيه از دقت در اوضاع و احوال محيطى و اجتماعى و امور اقتصادى و ديگر شؤون زندگانى مردم مشخص مىگردد .
پس حقوقى داريم ثابت و حقوقى داريم متغير . حقوق متغير مولود حقوق ثابت است با توجه به تغيير شرايط و اوضاع .
پس اين نيز مسأله اى است كه بنا بر حقوق فطرى ، حقوق متغير كدام است و چگونه است كه حقوق متغير مىگردد ؟
يادداشتهاى استاد مطهرى ( فارسي ) — صفحة 278
مساهمون: مرتضى مطهرى
ص٢٧٨