ص 48 :
سه مكتب در مقابل حقوق فطرى - مكتب تاريخى :
در مقابل مكتب حقوق فطرى و طرفداران عقايد آن ، در اواخر سده 18 و تمام سده 19 در اروپا عكس العمل شديدى ظهور كرده نظريات مخالفى اظهار مىشد و از ميان كسانى كه در اين عكس العمل شركت داشتند سه مكتب مهم : نحله تاريخى ، نحله مطلوبيت و نحله اجتماعيون را مىتوان مهمتر از همه محسوب داشت .
طرفداران نحله تاريخى از جمله ساوينى آلمانى مخالف با هرگونه استدلال عقلى بوده ، امور را با مراجعه به سوابق تاريخى و چيزهايى كه در خارج محسوس و مشهود است تحت مداقّه قرار مىدهند . منتسكيو نيز از آنجايى كه قوانين را مربوط به شرايط زمانى و مكانى و سوابق تاريخى و روحيات ملل نموده عقايد مكتب تاريخى را ابراز داشته است .
به عقيده آنان حقوق يك ملت ارتباط كامل با عادات و رسوم ملى و قومى آن داشته ( 1 ) و اين عادات نتيجه سوابق تاريخى و گذشته هاى آن ملت مىباشد . بنابراين قوانين بايد در هر دوره مطابق عادات و رسوم ملت در آن دوره بوده و نوشتن مجموعه هاى خشك و بىروح ( حقوق عقلى يكنواخت و دائم و عمومى ) مخالف روحيات ملت خواهد بود . . . به عقيده ساوينى و پيروان مكتب تاريخى ، سير تكاملى و تحولى حقوق مانند تحول زبان بوده به طور غير محسوس و كاملًا آرام در ميان يك ملت انجام مىگيرد و قانونگذار در وضع قوانين جديد ابداع نمىكند بلكه عادات و مقتضيات زمان خود را
هامش
( 1 ) بنابراين اگر در گذشته عادت به تبعيض و امتياز طبقاتى بوده ما بايد امضا و تثبيت كنيم ! حداكثر اين است كه در مرحله اجرا و موقت مىتوان اين امور را رعايت كرد تا با تدابير تدريجى بر آنها فائق آييم ، يعنى در مرتبه حكم فعلى نه در مرتبه حكم اقتضايى و اساسى .