يح . ارزش عقل و تعقل : مسألهء اصالت [ عقل ] و راسيوناليسم در فلسفه و اجتماع يط . غرائز انسان ، وجدان علمى ، وجدان اخلاقى ، وجدان الهى و دينى و اينكه انسان فقط سودجو آفريده نشده است ك . عبادت براى پرورش فكر براى روشن شدن و پرورش اراده براى به كار بستن است .
كا . فكر بايد با علم ، و اراده با تقوا تقويت شود .
كب . توأم بودن نيازهاى مادى و معنوى و وابستگى آن دو ، پيوستگى سعادت دنيا و آخرت 11 . نظريات اسلام دربارهء اجتماع ( رجوع شود به ورقه هاى « جهان بينى اسلامى ، جامعه » شمارهء 7 ) :
الف . اجتماع يك موجود زنده است ، داراى عمر و اجل معلوم و داراى بيمارى و صحت . ( امت ، قوم ) ب . افراد اجتماع سرنوشت مشترك دنيايى دارند .
ج . سرنوشت اجتماع در دست افراد است : * ( ان الله لا يغير ما بقوم . . . ) * د . نقش ملأ و مترفين در اجتماع از نظر صلاح و فساد و از نظر مقاومت در برابر انبيا ه . انبيا از ميان چه طبقه اى برمىخاستند ؟
و . روح تقليد و پيروى از نياكان ، از كبرا ز . مسألهء محرك تاريخ از نظر اسلام ح . مسألهء حق اجتماع و حق فرد ( اين مسأله داخل در ايدئولوژى است نه در جهان بينى ) ط . مسألهء حكومت ، امامت كه آيا به نص است يا شورا ( اين مسأله نيز مانند مسأله فوق است . ) ى . نظام اصلى و ضامن بقاى اجتماع عدل است .
يا . اجتماع متكامل است و اصول ، ثابت .
يب . آيا اصل حاكم بر اجتماع و تاريخ تضاد است ؟
يادداشتهاى استاد مطهرى ( فارسي ) — صفحة 383
مساهمون: مرتضى مطهرى
ص٣٨٣