3 . مقايسهء كوروش با ابراهيم و موسى و حضرت رسول 4 . موارد آزادى خواست و انتخاب :
الف . مسائل شخصى و سليقه اى ب . مسائل غيرقابل اختيار مثل تربيت عالى و دوستى و غيره ج . مسائلى كه رشد اجتماعى فرع بر آزادى است ، مثل انتخاب وكيل د . مواردى كه مرجّحى براى تحميل عقيدهء فردى بر فرد ديگر نيست 5 . دو نوع جهاد : جهاد تدافعى و جهاد آزادى بخش 6 . اسلام طرفدار آزادى اعتقاد دينى است نه از جهت آنكه لازمهء احترام انسان احترام به هر چيزى است كه پذيرفته ، آن هم به هر شكل كه پذيرفته و نه از آن جهت كه دين امر سليقه اى و شخصى است و نه از آن جهت كه مرجّحى براى تحميل عقيدهء فردى بر فردى ديگر نيست .
7 . مقايسهء عقيدهء غلط با پول تقلبى . اينكه بت را بايد شكست همچنان است كه پول قلب را بايد از ميان برد .
8 . مسألهء اينكه اصول دين تقليدى نيست بلكه تحقيقى است و به طريق اولى اجبارى نيست 9 . مقايسهء اسلام و مسيحيت و تفتيش عقايد و نظر اسلام در تساهل در اين جهت 10 . آزادى فكر شرط ترقى و تجلى افكار است . برخورد عقايد و اختلاف عقايد لازم و ضرورى است ( رجوع شود به كتاب آزادى و حيثيت انسانى ، صفحهء 49 ) .
11 . از نظر اسلام تكيه گاه اعتقادى رژيمهاى فاسد را بايد خراب كرد ( ر . ك : شمارهء 19 ) .
12 . آزادى عقايد و مذاهب در قلمرو اسلام در دورهء هارون و
يادداشتهاى استاد مطهرى ( فارسي ) — صفحة 315
مساهمون: مرتضى مطهرى
ص٣١٥