اين اختلاف منطق ، از اختلاف استعدادها و قابليتها پيدا مىشود .
پس نبايد تعجب كرد و سؤال كرد كه مگر دين خدا دوتاست كه رهبرى نسل جوان با نسل كهن فرق بكند ، دين خدا يكى است ، با همهء مردم بايد يك جور حرف زد . جواب اين است كه البته دين خدا يكى است ، هدف و مقصد يكى است ، ولى اختلاف طرز دعوت گاهى به اين نحو است كه در هر جايى يك سخن و يك مدعا گفته شود متناقض با مدعاى جاى ديگر ( مثل عملى كه بهاييان انجام مىدهند ) و گاهى مربوط به اختلاف منطق و سلاحى است كه براى اثبات مدعاى واحد به كار برده مىشود . واضح است كه منطقى كه يك نفر در مقابل يك دهاتى بىسواد بىاطلاع به خود مىگيرد ، فرق دارد با منطقى كه در مقابل يك تحصيل كرده و متخصص به كار مىبرد .
ضمناً اين مطلب هم فهميده مىشود كه مردم هراندازه فهيمتر و بصيرتر بوده باشند بهتر و بيشتر مىتوانند استفاده كنند .
نكتهء ديگر اينكه همان طورى كه مردم زمان رسول خدا همه در يك حد نبودند ، بعضى شايسته بودند و بعضى نبودند ، على عليه السلام شايسته بود كه اسرار پيغمبر را تلقى كند و ديگران لايق نبودند ( پيغمبر اسرار خصوصى نداشت مسائل خصوصى و سرّى زندگىاش نبود ، حقايقى بود كه ديگران تاب تحمل آنها را نداشتند ، همان طورى كه خود على از نداشتن افراد نالايق شكايت مىكرد و مىگفت : * ( ان هيهنا لعلماً جماً لو اصبت له حملة ) * ) مردم هر زمانى با زمان ديگر فرق مىكنند يعنى هرچه زمان بگذرد بر عقول مردم افزوده مىشود ، عقل اكتسابى مردم بيشتر مىشود ، لهذاست كه در كافى ، ج 1 ، ص 91 ، باب النسبة دارد كه خداوند مىدانست كه در آخرالزمان قومى خواهند آمد كه در مسائل الهى غور و تعمق مىكنند ، سورهء « * ( قل هوا لله احد ) * » و آيات اول سورهء حديد را نازل كرد . و لذاست كه رسول اكرم هنگام تحريض و ترغيب مردم به حفظ و ضبط سخنان خودش فرمود : * ( رب حامل فقه ليس بفقيه و رب حامل فقه الى من هو افقه منه ) * .
خلاصه اين است كه شما ضبط كنيد و تحويل نسلهاى آينده بدهيد ،
يادداشتهاى استاد مطهرى ( فارسي ) — صفحة 302
مساهمون: مرتضى مطهرى
ص٣٠٢