هماند و حال آنكه دلهاشان پراكنده است ) و مصداق كلام على عليه السلام بوده باشند : * ( ايهاالناس المجتمعة ابدانهم المختلفة اهوائهم ( 1 ) ) * ( اى مردمى كه بدنهاشان در يك جا جمع شده اما خواسته ها و آرزوها و هدفهاشان از هم جداست ) ، اين گونه اجتماعى منظور اسلام نيست ، حج براى چنين اجتماعى نيست ، خداوند به چنين اجتماعى به نظر رحمت نمىنگرد .
2 . امام صادق عليه السلام در حديث معروفى كه در كتب حديث ضبط شده و مفصل است مىفرمايد : « * ( فجعل فيهم الاجتماع من الشرق و الغرب ليتعارفوا » يعنى خداوند مقرر كرد كه از شرق و غرب عالم آنجا جمع شوند براى اينكه يكديگر را بشناسند .
يكى از كارهاى پسنديده اى كه در دنياى امروز معمول است اين است كه افرادى كه در يك محفل و يا كنگره براى اولين بار با هم آشنا مىشوند كارتهاى خود را مبادله مىكنند ، اسم و آدرس يكديگر را ياد مىگيرند . اين كار وسيله مىشود كه بعدها با هم نامه مبادله كنند ، از كارهاى يكديگر آگاه شوند ، آثار و تأليفات خود يا آثار و تأليفات مورد علاقهء خود را براى يكديگر بفرستند . بديهى است كه اين كارها پيوندها را محكم مىكند .
اكنون مىبينيم اسلام در چهارده قرن پيش اين زمينه را به وجود آورده است و توصيه كرده است كه از اجتماع عظيم حج براى اين منظور بايد استفاده بشود . امام صادق فرمود : اسلام چنين اجتماعى را مقرر كرده است تا از شرق و غرب عالم جمع شوند و با يكديگر در آنجا آشنا و دوست بشوند .
لازم است هركدام از ما كارتهاى معرفى از خود چاپ كنيم و به چند زبان - كه يكى از آنها زبان عربى است - آدرس و شغل خود را بنويسيم ، در مواقع متعددى كه با افرادى از كشورهاى ديگر برخورد
هامش
( 1 ) نهج البلاغه ، خطبهء 29