دسترسى به آنها ممكن نبود و ظاهرا وضع چنان سخت بود كه ) اگر با يكديگر وعده مىگذاشتند ( كه در ميدان نبرد حاضر شويد ) در انجام وعده خود اختلاف مىكرديد ولى ( همهء اين مقدمات ) براى آن بود كه خداوند كارى را كه مىبايست انجام شود تحقّق بخشد تا آنها كه هلاك ( و گمراه ) مىشوند از روى اتمام حجت باشد و آنها كه زنده مىشوند ( و هدايت مىيابند ) از روى دليل روشن باشد و خداوند شنوا و داناست . ( 42 )
تفسير :
وَ اعْلَمُوا أَنَّما غَنِمْتُمْ مِنْ شَيْءٍ فَأَنَّ لِلَّهِ خُمُسَهُ . . .
؛ « ما » ( انّما ) موصوله است و « من شىء » بيانكنندهء آن است و « فان للَّه » مبتداست و خبر آن محذوف است و تقدير آن اين است : فواجب او فحق أن للَّه خمسه : خمس آن براى خداوند واجب يا حق است .
عقيدهء اصحاب ما اين است كه : خمس همانگونه كه در آيه بيان شده است به شش سهم تقسيم مىشود : يك سهم از آن خدا و يك سهم براى پيامبر صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم و يك سهم براى خويشاوندان اوست . اين سه سهم امروز براى امام زمان عليه السّلام است كه جانشين پيامبر صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم است و يك سهم - از سه سهم ديگر - براى يتيمان آل محمّد صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم و يك سهم براى مسكينان ايشان و يك سهم براى در راهماندگان ايشان است و ديگران با آنها شريك نيستند ؛ زيرا خداوند صدقه را - كه چرك اموال مردم است - بر آنها حرام كرده و به جاى آن خمس را براى آنها قرار داده است . اين حديث را طبرى از امام زين العابدين و امام باقر عليه السّلام نقل كرده است .
همچنين اصحاب ما از امام على عليه السّلام نقل كردهاند كه به وى گفته شد : مقصود خداوند كه مىفرمايد :
. . . وَ الْيَتامى وَ الْمَساكِينِ
، چه كسانى است ؟ حضرت فرمود :
مقصود يتيمان و مسكينان ماست .
إِنْ كُنْتُمْ آمَنْتُمْ بِاللَّهِ
؛ اين جمله متعلق به فعل محذوفى است كه « و اعلموا » بر آن