و تكبّر آنان را دو چندان كرده و آنها را وادار مىكرد كه مواضع خود را نگه دارند و حدّ اكثر كمك و يارى خود را به خرج دهند .
اين سخن خداوند تصوير وضعيّت و حالت جنگ بدر است كه خداوند - عزّ اسمه - آن را دگرگون كرد تا كارى كه مىبايست انجام شود ، انجام شد يعنى تقويت دين و اعتلاى كلمهء خود را تحقّق بخشيد .
وَ لَوْ تَواعَدْتُمْ لَاخْتَلَفْتُمْ فِي الْمِيعادِ
؛ و اگر شما و اهل مكه با يكديگر دربارهء زمان حضور در ميدان نبرد قرارى مىگذاشتيد ، با يكديگر اختلاف مىكرديد ولى كمى عدّهء شما و زيادى مشركان شما را از وفاى به وعده بازداشت و ترسى كه در دل مشركان بود مانع آنان شد و در نتيجه ديدار شما اتفاق نيفتاد ، يعنى همان چيزى كه خواست خداوند بود .
لِيَقْضِيَ اللَّهُ أَمْراً كانَ مَفْعُولًا
؛ « ليقضى » متعلق به محذوف است ، يعنى : ليقضى أمرا كان واجبا أن يفعل دبر ذلك ؛ « تا خداوند كارى را كه واجب بود به دنبال آن انجام شود تحقق بخشد » .
لِيَهْلِكَ مَنْ هَلَكَ عَنْ بَيِّنَةٍ وَ يَحْيى مَنْ حَيَّ عَنْ بَيِّنَةٍ
؛ « ليهلك » بدل از « ليقضى » است و هلاك و حيات استعارتا براى كفر و اسلام به كار رفته است ، يعنى تا كفر آن كه كفر ورزيده به سبب روشنى دليل و اقامهء برهان بر ضدّ او ظاهر شود و اسلام آن كه اسلام آورده به سبب يقين و آگاهى به اين كه اسلام تنها دين حقّى است كه بايد به آن چنگ زد آشكار گردد .
وَ إِنَّ اللَّهَ لَسَمِيعٌ عَلِيمٌ
؛ و خداوند مىداند چگونه كارهاى شما را منظم كند .
[ سوره الأنفال ( 8 ) : آيات 43 تا 44 ]
إِذْ يُرِيكَهُمُ اللَّهُ فِي مَنامِكَ قَلِيلاً وَ لَوْ أَراكَهُمْ كَثِيراً لَفَشِلْتُمْ وَ لَتَنازَعْتُمْ فِي الْأَمْرِ وَ لكِنَّ اللَّهَ سَلَّمَ إِنَّهُ عَلِيمٌ بِذاتِ الصُّدُورِ ( 43 ) وَ إِذْ يُرِيكُمُوهُمْ إِذِ الْتَقَيْتُمْ فِي أَعْيُنِكُمْ قَلِيلاً وَ يُقَلِّلُكُمْ فِي أَعْيُنِهِمْ لِيَقْضِيَ اللَّهُ أَمْراً كانَ مَفْعُولاً وَ إِلَى اللَّهِ تُرْجَعُ الْأُمُورُ ( 44 )