نمىشود . ( 88 )
مگر كسانى كه پس از آن توبه كنند و اصلاح شوند ( و در مقام جبران گناهان گذشته برآيند كه توبه آنها پذيرفته خواهند شد ، زيرا خداوند آمرزنده و بخشنده است . ( 89 )
تفسير :
[ شأن نزول ] :
گفته شده كه اين آيه دربارهء جمعى [ از قبيله انصار ] نازل شده است ، كه مسلمان بودند و سپس [ به خاطر فرار از مجازات قتلى كه مرتكب شده بودند ] از اسلام برگشتند و به مكّه فرار كردند .
«
وَ شَهِدُوا
» عطف است بر معناى فعل كه در «
بَعْدَ إِيمانِهِمْ
» مىباشد ، زيرا معنى آيه اين است : آنها پس از آن كه ايمان آوردند و شهادت دادند كه . . . و مىتوان گفت « واو » حاليه و « قد » در تقدير است ، و تقدير آيه اين است : . . . كفروا و قد شهدوا ان الرسول حق ، و معناى آيه اين است كه خداوند چگونه آنان را به راه ايمان هدايت كند و حال آن كه دست از ايمانشان برداشتهاند ، يعنى ديگر راهى كه آنان را به ايمان هدايت كند وجود ندارد ، چون راهى جز ايمان براى هدايتشان نيست و آنها خود آن راه را رها كردند .
و گفتهاند : معناى آيه اين است كه خداوند چگونه به آنها لطف كند و حال آن كه سزاوار چنين لطفى نيستند . زيرا خداى سبحان از تصميم آنها بر بازگشت به كفر آگاه بود ، و آنچه بر تصميمشان دلالت داشت اين بود كه آنان پس از گواهى دادن به حقانيّت رسول خدا ( ص ) و فرستادن معجزاتى كه نبوّت آن حضرت را براى آنها ثابت مىكرد ، كافر شدند و اينان يهود بودند كه پس از ايمان به پيامبر اكرم ( ص ) كافر شدند .
إِلَّا الَّذِينَ تابُوا مِنْ بَعْدِ ذلِكَ
؛ مگر كسانى كه پس از كفر و ارتداد توبه كرده و به ايمان باز گردند .
وَ أَصْلَحُوا
؛ و اصلاح كنند آنچه را ( از اعمال خود ) باطل كردهاند ، يا منظور