بخواهد به راه راست هدايت مىكند . ( 213 )
تفسير :
[ در اين آيه خداوند حالات كفّار را در گذشته بيان مىكند ] :
كانَ النَّاسُ أُمَّةً واحِدَةً
؛ مردم [ در به دو خلقت ] بر يك فطرت آفريده شده بودند [ و به آنچه عقل و فطرت حكم مىكرد عمل مىكردند ] . سپس اختلافاتشان شروع شد ، « فبعث اللَّه النبيين » آن گاه خداوند پيامبران را مبعوث نمود .
كلمهء « فاختلفوا » پس از « كان الناس امة واحدة » حذف شده است ، زيرا جملهء ليحكم بين الناس فيما اختلفوا فيه قرينه است و دلالت بر حذف آن دارد . و در قرائت عبد اللَّه آمده است : « كان الناس امة واحدة فاختلفوا فبعث اللَّه النبيين » . و برخى گفتهاند : معناى « امة واحدة » اين است كه همه مردم يك ملّت و بر آيين كفر بودند و پس از آن كه خداوند پيامبران را برانگيخت ، مردم در پيروى از آنان با يكديگر اختلاف كردند [ گروهى ايمان آورده و گروهى ديگر بر كفر خويش باقى ماندند ] و معناى اوّل مناسبتر است .
وَ أَنْزَلَ مَعَهُمُ الْكِتابَ
؛ در اين كه چرا « كتاب » مفرد آمده در حالى كه « نبيّين » جمع است . دو وجه گفته شده است :
1 - كلمهء « كتاب » اسم جنس است و معناى آيه اين است كه خدا پيامبران را فرستاد و كتابهايى بر آنها نازل كرد .
2 - خداوند ، با هر يك از پيامبران يك كتاب فرستاد .
لِيَحْكُمَ بَيْنَ النَّاسِ
؛ ضمير در « يحكم » به « اللَّه » يا « كتاب » يا پيامبرى كه كتاب بر او نازل شده ، بر مىگردد ، يعنى تا خدا ( كه فرستندهء كتاب است ) يا خود كتاب و يا رسول او ، بين آنها داورى كند .
فِيمَا اخْتَلَفُوا فِيهِ
؛ در آنچه اختلاف كردند و منظور اختلاف آنان در حق و در دين بود ، پس از آن كه همه در آيينشان متّفق بودند .
وَ مَا اخْتَلَفَ فِيهِ إِلَّا الَّذِينَ أُوتُوهُ
؛ و اختلاف نكردند در دين حق مگر گروهى