آنها - راه و داستان از نو شروع مىشود .
* * * استان كرمان از سمت مشرق بقسمتى از سيستان و بلوچستان و از طرف مغرب به استان فارس و از جنوب بقسمتهائى از لارستان و مكران و خليج فارس و از طرف شمال بعراق و خراسان محدود است . از قديم الايام به دو قسمت قابل سكونت و نواحى صحرائى تقسيم شده است كه من بيشتر بقسمت اول توجه ميكنم . حداكثر طول آن ، بين ريگان در نرمانشير تا رباط در سرحد استان يا ايالت فارس در حدود سيصد و شصت و پنج ميل است و عرض آن از حدود جنوبى عراق تا شهر گمبرون يا بندرعباس در ساحل خليج فارس در حدود دويست و هشتاد ميل « 1 » مىباشد .
در اين ايالت حتى يك رودخانه دائمى وجود ندارد و چنانچه بخاطر وجود چند چشمه در نواحى كوهستانى و كاريزهائى كه من در وقايع روز دوم مه بشرح آن پرداختم نميبود اين نواحى اصلا مسكونى نميشد . در حال حاضر تهيه آب به زحمت و مشقات زياد صورت ميگيرد و با مقدار كمى كه بدست ميآيد قسمت مختصرى از اراضى قابل زرع به زير كشت ميرود . اما نرمانشير از اين حالت بىآبى و خشكى مستثنى است ، ولى در اينجا هم آبهاى فراوانى كه سابقا اين ناحيه را مشروب ميكرد در عرض بيست سال اخير بسيار تقليل يافته و وجود دشتهاى وسيع ويرانى كه در سر راه بم و كرمان قرار دارد و من از آنها عبور كردم خود شاهد صادق بر اين مطلب است كه بيابان بسرعت به سمت اراضى آباد پيش ميرود . « 2 »
هامش
( 1 ) - فواصل گفته شده در صورتى است كه به خط مستقيم حساب شود و الا اگر فواصل ، مستقيم در نظر گرفته نشود فاصله ريگان تا رباط تقريبا به دو برابر مسافت فوق بالغ مىشود .
( 2 ) - در حين مسافرت خود از شرق بغرب اين ايالت آثار غيرقابلترديدى را براى العين ديدم . اشكو را كه يك روز پس از ترك بم از آن عبور كردم ( 30 آوريل ) ميتوان فقط يك سيلاب -