پرش به محتوای اصلی

ترجمه تفسير مجمع البيان (فارسى)ج ۱۳ — صفحه 116

پدیدآورندگان:

ص۱۱۶

تهديد مىكند . وَ ما هُوَ بِمَيِّتٍ : با اينكه اسباب مرگ و سختىهاى آن ايشان را به سختى رنج مىدهند و هر يك از آنها در اين جهان براى خاتمه دادن بزندگى انسان و آسوده كردن او از آلام و مشقتها كافى هستند ، مع الوصف نمىميرند و هم چنان در عذاب و مشقت ، بسر مىبرند . اين جمله مثل اين است كه مىفرمايد : « لا يُقْضى عَلَيْهِمْ فَيَمُوتُوا » ( فاطر 36 : بزندگى اهل جهنم خاتمه داده نمىشود ، تا بميرند و آسوده شوند ) . وَ مِنْ وَرائِهِ عَذابٌ غَلِيظٌ : اينان در پشت سر خود ، عذاب جاودانى دارند . كلبى گويد : يعنى بعد از آن عذاب ، عذابى دردناكتر و دشوارتر دارند . هم اكنون پرده از روى يك مطلب ديگر برداشته ، مىفرمايد : مَثَلُ الَّذِينَ كَفَرُوا بِرَبِّهِمْ : فراء گويد : يعنى مثل اينكه اعمال كسانى كه به پروردگارشان كفر ورزيدند . بنا بر اين مضاف به قرينهء اينكه بعداً ذكر شده ، حذف شده است . سيبويه گويد : يعنى از داستانهايى كه براى تو شرح مىدهيم ، مثل كسانى است كه كفر ورزيده‌اند . أَعْمالُهُمْ كَرَمادٍ اشْتَدَّتْ بِهِ الرِّيحُ فِي يَوْمٍ عاصِفٍ : اعمال آنها همچون خاكسترى است كه بادى سخت ، بر آن بوزد و آن را به اطراف پراكنده سازد . لا يَقْدِرُونَ مِمَّا كَسَبُوا عَلى شَيْءٍ : همانطورى كه احدى نمىتواند خاكستر - هاى پراكنده را جمع آورى كند ، كفار نيز نمىتوانند از اعمال خود نفعى ببرند . چنان كه مىفرمايد : « وَ قَدِمْنا إِلى ما عَمِلُوا مِنْ عَمَلٍ فَجَعَلْناهُ هَباءً مَنْثُوراً » ( فرقان 23 : ما عمل گذشتهء آنها را مثل غبار پراكنده ساختيم ) . ذلِكَ هُوَ الضَّلالُ الْبَعِيدُ : عمل آنها يك نوع گمراهى است كه از نفع دور است . ابن عباس گويد : يعنى خطايى است كه از صواب دور است .

دلالت آيه :

اين آيه ، بطور واضح دلالت بر بطلان عقيدهء جبريان دارد ، زيرا عمل را به آنها اضافه مىكند و اگر عمل ايشان مخلوق خداوند بود ، به آنها اضافه نمىكرد .