اعراب :
أَوْ لَتَعُودُنَّ : « او » به معناى « الّا » است . لا يَكادُ : فراء گويد : اين كلمه هم در مورد آنچه واقع مىشود و هم در مورد آنچه واقع نمىشود ، به كار مىرود . اول مثل « لا يَكادُ يُسِيغُهُ » و دوم مثل « لَمْ يَكَدْ يَراها » يعنى : نديد او را . مَثَلُ الَّذِينَ كَفَرُوا : به تقدير : فيما يتلى عليكم مثل الذين كفروا . . . » بنا بر اين « مثل » مبتداست و ممكن است « مثل » زايد و تقدير آن « الذين كفروا بربهم . . . » باشد ، بنا بر اين « الذين » مبتداست . اعمالهم : بدل از ( الذين ) . كرماد : خبر .
مقصود :
وَ قالَ الَّذِينَ كَفَرُوا لِرُسُلِهِمْ لَنُخْرِجَنَّكُمْ مِنْ أَرْضِنا أَوْ لَتَعُودُنَّ فِي مِلَّتِنا : كافران گفتند : ما شما را از سرزمينهاى خود اخراج مىكنيم . مگر اينكه شما هم به اديان و مذاهب ما بازگرديد . فَأَوْحى إِلَيْهِمْ رَبُّهُمْ لَنُهْلِكَنَّ الظَّالِمِينَ : خداوند به پيامبران خود وحى كرد كه : ما اين ستمكاران كافر را هلاك خواهيم كرد ، زيرا آنان از اخلاق و رفتار قوم خود به ستوه آمده بودند . وَ لَنُسْكِنَنَّكُمُ الْأَرْضَ مِنْ بَعْدِهِمْ : پس از هلاك آنها شما را در سرزمين آنها جاى مىدهيم . يعنى : شما صبر كنيد كه دشمنتان را هلاك مىكنم و سرزمين آنها را به شما مىسپارم . در حديث است كه : « هر كس همسايه را بيازارد ، خداوند خانهاش را به همسايه واگذار مىكند » . ذلِكَ لِمَنْ خافَ مَقامِي : اين رستگارى نصيب كسى مىشود كه از حساب و كيفر ، در پيشگاه الهى بترسد . در اينجا « مقام » را به خداوند اضافه مىكند ، زيرا ايستادن مردم در پيشگاه خداوند ، به امر اوست .