پرش به محتوای اصلی

ترجمه تفسير مجمع البيان (فارسى)ج ۱۳ — صفحه 119

پدیدآورندگان:

ص۱۱۹

إِنْ يَشَأْ يُذْهِبْكُمْ وَ يَأْتِ بِخَلْقٍ جَدِيدٍ : اگر بخواهد شما را نابود و بجاى شما مردم ديگر خلق مىكند ، زيرا هر كس بر بناى چيزى قادر باشد ، بر خراب كردن آن قادرتر است ، مگر اينكه قدرت از او سلب شده باشد . وَ ما ذلِكَ عَلَى اللَّهِ بِعَزِيزٍ : هلاك كردن شما و خلق مردم ديگر براى خداوند ممتنع نيست . وَ بَرَزُوا لِلَّهِ جَمِيعاً : در اين آيه ، خداوند خبر مىدهد كه : چون قيامت فرا رسد ، مردم از قبرها خارج مىشوند و به حكم خداوند در برابرش حاضر مىگردند . در اينجا فعل ماضى به معناى آينده به كار رفته است ، زيرا مفاد آن حتمى الوقوع است . ابن عباس گويد : يعنى همهء مردم اعم از سران و رؤسا و زيردستان آنها ، در برابر خداوند حاضر مىشوند . اين آيه ، متصل است به « وَ لا يَكادُ يُسِيغُهُ » . نظر به اينكه : آنان را تهديد بكيفر روز قيامت مىكند ، از اينرو به وصف قيامت و بيان گفتگوهايى كه ميان رؤسا و قويدستان و مردم ضعيف و ناتوان ، رد و بدل مىشود ، پرداخته ، مىفرمايد : فَقالَ الضُّعَفاءُ لِلَّذِينَ اسْتَكْبَرُوا : ضعيفان به آنهايى كه تكبر ورزيده ، ايمان نياوردند ، يعنى آنهايى كه در دنيا رهبر و متنفذ و صاحب اقتدار بوده‌اند يا بناحق بر مسند رهبرى دينى تكيه زده بودند ، مىگويند : إِنَّا كُنَّا لَكُمْ تَبَعاً فَهَلْ أَنْتُمْ مُغْنُونَ عَنَّا مِنْ عَذابِ اللَّهِ مِنْ شَيْءٍ : ما در دنيا پيرو شما بوده و از شما تقليد كرده‌ايم ، آيا قادريد قسمتى از عذاب‌هاى الهى را از ما دور سازيد ؟ در صورتى كه بدون ترديد نمىتوانيد همهء عذابها را از ما دور سازيد ! در اينجا « من » براى تبعيض است . قالُوا لَوْ هَدانَا اللَّهُ لَهَدَيْناكُمْ : آنها بتابعان خود مىگويند : اگر خداوند ما را به راه خلاص و نجات از كيفر ، هدايت مىكرد ، ما هم شما را به آن راه هدايت مىكرديم . يعنى : اگر ما خلاص مىشديم ، شما هم خلاص مىشديد . لكن نه ما را به خلاص و نجات اميدى است ، نه شما را . اين معنى از جبائى و ابو مسلم است . برخى گويند : يعنى اگر