اعراب :
أَوْ لَتَعُودُنَّ
: « او » به معناى « الّا » است .
لا يَكادُ
: فراء گويد : اين كلمه هم در مورد آنچه واقع مىشود و هم در مورد آنچه واقع نمىشود ، به كار مىرود . اول مثل
« لا يَكادُ يُسِيغُهُ »
و دوم مثل
« لَمْ يَكَدْ يَراها »
يعنى :
نديد او را .
مَثَلُ الَّذِينَ كَفَرُوا
: به تقدير : فيما يتلى عليكم مثل الذين كفروا . . . » بنا بر اين « مثل » مبتداست و ممكن است « مثل » زايد و تقدير آن « الذين كفروا بربهم . . . » باشد ، بنا بر اين « الذين » مبتداست .
اعمالهم : بدل از ( الذين ) .
كرماد : خبر .
مقصود :
وَ قالَ الَّذِينَ كَفَرُوا لِرُسُلِهِمْ لَنُخْرِجَنَّكُمْ مِنْ أَرْضِنا أَوْ لَتَعُودُنَّ فِي مِلَّتِنا
:
كافران گفتند : ما شما را از سرزمينهاى خود اخراج مىكنيم . مگر اينكه شما هم به اديان و مذاهب ما بازگرديد .
فَأَوْحى إِلَيْهِمْ رَبُّهُمْ لَنُهْلِكَنَّ الظَّالِمِينَ
: خداوند به پيامبران خود وحى كرد كه : ما اين ستمكاران كافر را هلاك خواهيم كرد ، زيرا آنان از اخلاق و رفتار قوم خود به ستوه آمده بودند .
وَ لَنُسْكِنَنَّكُمُ الْأَرْضَ مِنْ بَعْدِهِمْ
: پس از هلاك آنها شما را در سرزمين آنها جاى مىدهيم . يعنى : شما صبر كنيد كه دشمنتان را هلاك مىكنم و سرزمين آنها را به شما مىسپارم . در حديث است كه : « هر كس همسايه را بيازارد ، خداوند خانهاش را به همسايه واگذار مىكند » .
ذلِكَ لِمَنْ خافَ مَقامِي
: اين رستگارى نصيب كسى مىشود كه از حساب و كيفر ، در پيشگاه الهى بترسد . در اينجا « مقام » را به خداوند اضافه مىكند ، زيرا ايستادن مردم در پيشگاه خداوند ، به امر اوست .