تهديد مىكند .
وَ ما هُوَ بِمَيِّتٍ
: با اينكه اسباب مرگ و سختىهاى آن ايشان را به سختى رنج مىدهند و هر يك از آنها در اين جهان براى خاتمه دادن بزندگى انسان و آسوده كردن او از آلام و مشقتها كافى هستند ، مع الوصف نمىميرند و هم چنان در عذاب و مشقت ، بسر مىبرند . اين جمله مثل اين است كه مىفرمايد :
« لا يُقْضى عَلَيْهِمْ فَيَمُوتُوا »
( فاطر 36 : بزندگى اهل جهنم خاتمه داده نمىشود ، تا بميرند و آسوده شوند ) .
وَ مِنْ وَرائِهِ عَذابٌ غَلِيظٌ
: اينان در پشت سر خود ، عذاب جاودانى دارند . كلبى گويد : يعنى بعد از آن عذاب ، عذابى دردناكتر و دشوارتر دارند .
هم اكنون پرده از روى يك مطلب ديگر برداشته ، مىفرمايد :
مَثَلُ الَّذِينَ كَفَرُوا بِرَبِّهِمْ
: فراء گويد : يعنى مثل اينكه اعمال كسانى كه به پروردگارشان كفر ورزيدند . بنا بر اين مضاف به قرينهء اينكه بعداً ذكر شده ، حذف شده است . سيبويه گويد : يعنى از داستانهايى كه براى تو شرح مىدهيم ، مثل كسانى است كه كفر ورزيدهاند .
أَعْمالُهُمْ كَرَمادٍ اشْتَدَّتْ بِهِ الرِّيحُ فِي يَوْمٍ عاصِفٍ
: اعمال آنها همچون خاكسترى است كه بادى سخت ، بر آن بوزد و آن را به اطراف پراكنده سازد .
لا يَقْدِرُونَ مِمَّا كَسَبُوا عَلى شَيْءٍ
: همانطورى كه احدى نمىتواند خاكستر - هاى پراكنده را جمع آورى كند ، كفار نيز نمىتوانند از اعمال خود نفعى ببرند .
چنان كه مىفرمايد :
« وَ قَدِمْنا إِلى ما عَمِلُوا مِنْ عَمَلٍ فَجَعَلْناهُ هَباءً مَنْثُوراً »
( فرقان 23 :
ما عمل گذشتهء آنها را مثل غبار پراكنده ساختيم ) .
ذلِكَ هُوَ الضَّلالُ الْبَعِيدُ
: عمل آنها يك نوع گمراهى است كه از نفع دور است .
ابن عباس گويد : يعنى خطايى است كه از صواب دور است .
دلالت آيه :
اين آيه ، بطور واضح دلالت بر بطلان عقيدهء جبريان دارد ، زيرا عمل را به آنها اضافه مىكند و اگر عمل ايشان مخلوق خداوند بود ، به آنها اضافه نمىكرد .