هاى خداوند شويد ، به خداوند زيان نمىرسانيد . ضرر اين كار ، دامنگير خود شما مىشود و سزاوار كيفر خواهيد شد ، زيرا خداوند از شكر شما بىنياز و در كارهاى خود ستوده است .
ممكن است منظور از كفر نعمت ، تشبيه خداوند به خلق يا رد حكمش يا مخالفت با يكى از پيامبرانش باشد ، زيرا خداوند در همهء اين امور ، بوسيلهء دلائل روشن ، مردم را مورد تنعم قرار داده و دقت در آن دلائل را مستلزم پاداش فراوان معرفى كرده است . پس دقت نكردن در آن دلائل و انكار آنها كفران نعمت است .
أَ لَمْ يَأْتِكُمْ
: برخى گويند : اين خطاب ، متوجه امت پيامبر ماست كه آنها را متوجه سرگذشت مردم گذشته مىكند . برخى گويند : اين جمله هم تتمهء گفتار موسى ( ع ) است ، كه قسمتى از آن در آيهء پيش ، بيان شد .
نَبَؤُا الَّذِينَ مِنْ قَبْلِكُمْ قَوْمِ نُوحٍ وَ عادٍ وَ ثَمُودَ وَ الَّذِينَ مِنْ بَعْدِهِمْ لا يَعْلَمُهُمْ إِلَّا اللَّهُ
:
آيا اخبار قوم نوح و عاد و ثمود و اقوامى كه بعد از آنها آمدهاند و تفصيل سرگذشت و تعداد و اعمال و كيفر آنها را جز خداوند نمىداند ، به شما نرسيدهاست ؟
ابن انبارى گويد : خداوند اقوامى از عرب و غير عرب را به هلاكت رسانيد ، در نتيجه اخبار و آثار آنها از ميان رفت ، بنا بر اين احدى جز خداوند از حال آنها خبر ندارد .
ابن مسعود هر گاه اين آيه را مىخواند ، مىگفت : نسابهها دروغگو هستند .
برخى گفتهاند : پيامبر اسلام در نسبت خود به اجداد ، از معد بن عدنان تجاوز نمىكرد .
بنا بر اين جملهء
« وَ الَّذِينَ مِنْ بَعْدِهِمْ لا يَعْلَمُهُمْ إِلَّا اللَّهُ »
مبتدا و خبر است .
جاءَتْهُمْ رُسُلُهُمْ بِالْبَيِّناتِ فَرَدُّوا أَيْدِيَهُمْ فِي أَفْواهِهِمْ
: اقوامى كه پيامبران خدا براى ايشان ، دلائل روشن و احكام حلال و حرام آوردند و آنها زير بار نرفتند .
در بارهء معناى جملهء اخير ، اقوالى است :
1 - ابن مسعود و ابن عباس و جبائى گويند : يعنى از شدت خشم انگشتها را به دندان مىگرفتند ، زيرا تحمل گفتار پيامبران براى آنها دشوار بود .
2 - حسن و مقاتل گويند : يعنى دستهاى خود را در دهان انبيا مىكردند ، تا